O ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟΣ ΚΥΡΙΟΣ BRAHE

tycho-header-625x350

O Tycho Brahe ήταν ένας Δανός αριστοκράτης που έζησε τον 15ο αιώνα. Το 1546, τη χρονιά που γεννήθηκε, στη σημερινή Σουηδία, πολύ λίγα ήταν γνωστά για την πραγματική φύση του σύμπαντος και η αστρονομία ήταν μια επιστήμη που βρισκόταν ακόμα στα σπάργανα. Οι άνθρωποι εξακολουθούσαν να πιστεύουν πως το σύμπαν λειτουργούσε σύμφωνα με τους νόμους του Αριστοτέλη, του περίφημου αρχαίου Έλληνα φιλοσόφου. O Αριστοτέλης πρέσβευε ότι η Γη αποτελούσε το κέντρο του σύμπαντος. Επίσης, θεωρούσε ότι το γίγνεσθαι δεν αγγίζει τα ουράνια τα οποία παραμένουν εσαεί αμετάβλητα. O Τycho κατάφερε να ανατρέψει ολοκληρωτικά αυτή την οπτική με τις πολύχρονες και κοπιαστικές παρατηρήσεις του.
O πατέρας του ήταν ένας ευγενής και η μητέρα του ήταν επικεφαλής της ακολουθίας της Βασίλισσας της Δανίας. O Tycho υπήρξε το πρώτο παιδί του ζεύγους. Όταν όμως γεννήθηκε ο μικρότερος αδελφός του, ο θείος του, ένας σημαντικός Δανός ναύαρχος και η σύζυγος του, που είχαν μείνει άτεκνοι και λαχταρούσαν ν’ αποκτήσουν ένα παιδί, έστω και θετό, αποφάσισαν να υιοθετήσουν τον μικρό Τycho. Αντί όμως να ζητήσουν τη συγκατάθεση των γονέων του, τον απήγαγαν. Οι γονείς του κατάφεραν τελικά να συμφωνήσουν με τους απαγωγείς και υπέγραψαν μαζί τους μια συμφωνία που θα τους επέτρεπε να αναθρέψουν τον Tycho σαν να ήταν δικό τους παιδί. Στα δεκαπέντε του χρόνια, o Tycho εγκατέλειψε το σπίτι του θείου του για να φοιτήσει στο πανεπιστήμιο. Τον πληροφόρησε δε ότι σκόπευε να σπουδάσει αστρονομία. Ο θείος του όμως, επειδή πίστευε ότι εκείνη η επιστήμη δεν ήταν τίποτα περισσότερο από ένα «Ανόητο αγνάντεμα των άστρων» τον έστειλε να σπουδάσει νομικά στη Λειψία με τη λογική ότι μόλις ολοκλήρωνε τις σπουδές του θα συμμετείχε ενεργά στην εύρυθμη λειτουργία του βασιλείου της Δανίας ως αξιοσέβαστος αριστοκράτης.
O Τycho ωστόσο δεν το έβαλε κάτω. Έτσι, λίγο μετά την άφιξη του στο πανεπιστήμιο της Λειψίας, αγόρασε στα κρυφά βιβλία αστρονομίας τα οποία βάλθηκε να μελετά ενδελεχώς, περιφρονώντας εντελώς τα νομικά. Ευτυχώς, όταν έφτασε στην ηλικία των δεκαεννέα ετών, ο θείος του πέθανε και έτσι ο Tycho ήταν πλέον ελεύθερος να αφοσιωθεί στη μελέτη των ουράνιων σωμάτων. Ίσως μάλιστα το ενδιαφέρον του αυτό να γεννήθηκε από την ενασχόληση του με την Αλχημεία, την οποία δεν παραμέλησε ποτέ ολότελα κατά τη διάρκεια της πολυτάραχης ζωής του. Επίσης τον είχε γοητεύσει ο κλάδος της Ιατρικής των Βοτάνων η αποτελεσματικότητα των οποίων πιστεύονταν ότι επηρεαζόταν πολύ από τις φάσεις της Σελήνης. Αλλά τελικά ήταν η αστρονομία που τον κέρδισε, ιδιαίτερα από τότε που του δόθηκε η ευκαιρία να παρατηρήσει μια μερική έκλειψη ηλίου.
Το ισόβιο πάθος του για την αστρονομία τον οδήγησε σε εκπληκτικές ανακαλύψεις που έθεσαν τα θεμέλια της σύγχρονης αστρονομίας και της αστροφυσικής. Στον τομέα της αστρονομίας, ο Tycho έθεσε ως πρώτο του στόχο τη βελτίωση των διαθέσιμων οργάνων παρατήρησης των άστρων που ήταν μέχρι τότε πολύ απλοϊκά και πρωτόγονα. H μεγαλύτερη εφεύρεση του ονομαζόταν «κρικωτή σφαίρα.» Διέθετε ένα δακτύλιο διαμέτρου εννέα ποδών (2,7 μέτρων) και χρησίμευε για τον ακριβή εντοπισμό των άστρων
Το χειμώνα του 1572 ο Brahe παρατήρησε ένα εξαιρετικά λαμπερό αστέρι που εμφανίστηκε ξαφνικά στον αστερισμό της Κασσιόπης. Ήταν μια Supernova, ένας καινοφανής αστέρας. Ο Brahe μάλιστα ήταν ο πρώτος αστρονόμος στην ιστορία του δυτικού πολιτισμού που παρατήρησε και κατέγραψε ένα τέτοιο φυσικό φαινόμενο. Έως εκείνη τη στιγμή οι αστρονόμοι πίστευαν ότι το σύμπαν πέρα απ’ τη τροχιά της Σελήνης ήταν συνεχές και απαράλλακτο, δηλαδή αποκρυσταλλωμένο, όπως ακριβώς ισχυριζόταν ο Αριστοτέλης. Ο Brahe ήταν ο πρώτος που συνειδητοποίησε ότι αυτή η πεποίθηση ήταν εντελώς λανθασμένη αφού έβλεπε ένα αστέρι που φαινομενικά είχε ξεπηδήσει από το πουθενά. H επόμενη μεγάλη του ανακάλυψη υπήρξε η παρατήρηση του κομήτη του 1577, η οποία έθεσε σε ακόμα μεγαλύτερη αμφισβήτηση το αριστοτελικό δόγμα του στατικού και αμετάβλητου σύμπαντος. Έκτοτε και για μια ολόκληρη εικοσαετία ο Τycho χαρτογραφούσε επιμελώς τον ουρανό. Εγχάρασσε τις θέσεις των άστρων σε ορειχάλκινες πλάκες που κάλυπταν μιαν ουράνια σφαίρα διαμέτρου πέντε ποδών (1,5 περίπου μέτρου). Για να κατανοήσουμε την αλλαγή που επέφερε ο Brahe με τη συγκεκριμένη πρακτική αστρονομικής παρατήρησης, πρέπει να γνωρίζουμε ότι μέχρι τότε οι αστρονόμοι παρατηρούσαν τις θέσεις των πλανητών μόνο όταν συνέβαιναν αστρονομικά γεγονότα που είχαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όπως ήταν οι εκλείψεις ή οι πλανητικοί σύνοδοι. Επίσης, για να ελέγξουν την ορθότητα των θεωρητικών υπολογισμών τους χρησιμοποιούσαν το πολύ μερικές δεκάδες ή εκατοντάδες παρατηρήσεις. Ο Brahe ήταν ο πρώτος που κατανόησε ότι ο μοναδικός τρόπος για να καταλάβει πραγματικά πως λειτουργεί το έναστρο σύμπαν θα έπρεπε να καταπιαστεί με μια συστηματική καθημερινή παρατήρηση του ουράνιου θόλου. Παρατηρούσε λοιπόν καθημερινά τον ήλιο και τους πλανήτες, και μετά από δεκαετίες συστηματικής εργασίας διέθετε δεκάδες χιλιάδες παρατηρήσεων που αποτελούσαν ένα συνεχές αρχείο των θέσεων και των κινήσεων των ουράνιων σωμάτων. Στο έργο του οφείλουμε εξάλλου πολλές αξιόλογες βελτιώσεις στις θεωρίες περί Σελήνης, ήταν μάλιστα ο πρώτος που μελέτησε το φαινόμενο της διάθλασης και συνέταξε έναν κατάλογο με τις κινήσεις 777 αστέρων. Ο Brahe πραγματοποίησε τις αστρονομικές παρατηρήσεις του χωρίς τη βοήθεια τηλεσκοπίου καθώς το τηλεσκόπιο διάθλασης (refracting telescope) ήταν μια μεταγενέστερη εφεύρεση του βοηθού του Johannes Kepler. Ωστόσο οι μετρήσεις και τα ευρήματά του υπήρξαν εκπληκτικά ακριβή. Επίσης, ο Τycho εισήγαγε πρώτος μια μέθοδο για τη μέτρηση των αποστάσεων των άστρων που ονομάζεται αστρική παράλλαξη. Πρόσεξε ότι ένα κοντινό άστρο που παρατηρείται από αντιδιαμετρικά σημεία της τροχιάς της Γης γύρω από τον Ήλιο φαίνεται να αλλάζει θέση. Αν κανείς υπολογίσει με τη βοήθεια ενός μαθηματικού τύπου την αυτή την παράλλαξη, τότε είναι δυνατόν να προσδιορίσει την απόσταση του άστρου από τη Γη.
Παρά το αναμφισβήτητο γεγονός ότι ήταν ένας αφοσιωμένος κυνηγός της γνώσης, ο Brahe επέλεξε να μην περάσει τη ζωή του βυθισμένος στη σιωπή της αχανούς βιβλιοθήκης του. Αντίθετα, η ζωή του ήταν γεμάτη με παράτολμα καμώματα και εντυπωσιακές εκκεντρικότητες.
Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στο Πανεπιστήμιο του Rostock, έμπλεξε σε μια έντονη αντιπαράθεση με τον Manderup Parsberg, ο οποίος ήταν εξάδελφος του και συμφοιτητής του. Οι σημερινοί ιστορικοί δεν γνωρίζουν τι πυροδότησε αυτή τη φιλονικία αλλά πολλοί αποδέχονται την άποψη ότι ξεκίνησε με μια διαφωνία ως προς κάποια μαθηματική φόρμουλα. Ο Brahe και ο Parsberg δεν κατάφεραν να τα βρουν σε προφορικό επίπεδο και τελικά συμφώνησαν να μονομαχήσουν με σπαθιά. Κατά τη διάρκεια της μονομαχίας ο Brahe απέκτησε μια βαθιά ουλή στο μέτωπο και έχασε ένα μεγάλο κομμάτι της μύτης του. Κατασκεύασε λοιπόν μια τεχνητή μύτη την οποία φορούσε σε κοινωνικές εκδηλώσεις για το υπόλοιπο της ζωής του. Ένας δημοφιλής μύθος ισχυριζόταν ότι η εν λόγω μύτη ήταν κατασκευασμένη από χαλκό ασήμ, και χρυσάφι.
Kατά το τέλος της δεκαετίας του 1570, τα αστρονομικά επιτεύγματα του Brahe απέσπασαν τους επαίνους του βασιλιά της Δανίας Φρειδερίκου του 2ο. Ο Δανός Βασιλιάς αποφάσισε να τιμήσει τον Brahe με το να του παραχωρήσει ένα νησάκι που ονομαζόταν Hven και ένα μεγάλο χρηματικό ποσό προκειμένου να ιδρύσει εκεί ένα σύγχρονο αστεροσκοπείο. Ο Brahe, μόλις έγινε ο Φεουδάρχης του νησιού, επέβαλε πολύ μεγάλους φόρους στους κατοίκους του και τους υποχρέωσε να κατασκευάσουν ένα μεγαλόπρεπο κάστρο το οποίο ονόμασε Uraniborg για να τιμήσει την Ουρανία (Urania,) τη Μούσα-θεά προστάτιδα της Αστρονομίας.
Το κάστρο Uraniborg χτίστηκε σύμφωνα με την αρχιτεκτονική τεχνοτροπία της Ιταλικής Αναγέννησης και ήταν εξοπλισμένο με ένα αστεροσκοπείο, ένα τυπογραφείο και ένα χημικό εργαστήριο μέσα στο οποίο ο Brahe εκτελούσε τα Αλχημιστικά του πειράματα. Στο εν λόγω κάστρο ο Brahe διοργάνωνε πολυτελέστατα συμπόσια και δεξιώσεις. Είχε μάλιστα και έναν γελωτοποιό με το όνομα Jepp τον οποίο υποχρέωνε να κοιμάται κάτω από το τραπέζι της μεγάλης αίθουσας του κάστρου. Επιπρόσθετα, οι κήποι του Uraniborg είχαν μετατραπεί σε ένα είδος ζωολογικού κήπου όπου ζούσαν διάφορα ζώα, όπως για παράδειγμα τάρανδοι, ελάφια και σπάνια είδη πουλιών. Πολλά από αυτά τα ζώα, σύμφωνα με τις μαρτυρίες των καλεσμένων του, είχαν μάθει να καταναλώνουν οινοπνευματώδη ποτά μαζί με τον πληθωρικό ιδιοκτήτη τους!
Η εκκεντρική και αρκετά προκλητική ζωή του Βrahe τελείωσε απότομα και με τρόπο αρκετά μυστηριώδη το 1601 κατά τη διάρκεια ενός ακόμα συμποσίου. Ωστόσο, το συγκεκριμένο συμπόσιο δεν έλαβε χώρα στο Uraniborg αλλά στην Πράγα γιατί ο Brahe είχε υποχρεωθεί να εγκαταλείψει κακήν-κακώς την Δανία το 1597 ύστερα από έναν άσχημο καυγά με τον Christian τον 4ο, τον νέο βασιλιά της Δανίας. Ο Brahe κατέρρευσε κατά τη διάρκεια της δεξίωσης και πέθανε βασανισμένος από τρομερούς πόνους ύστερα από έντεκα μέρες. Οι γιατροί της εποχής που εξέτασαν το πτώμα του δεν κατάφεραν να προσδιορίσουν το αίτιο του θανάτου του.
Όταν το 1901 έγινε η εκταφή του σώματός του προκειμένου να προσδιοριστεί επιτέλους το αίτιο του θανάτου του με τη βοήθεια της σύγχρονης ιατρικής, ανακαλύφθηκε ότι το κουφάρι του περιείχε ίχνη από υδράργυρο. Η ανακάλυψη αυτή προκάλεσε τη γέννηση δυο θεωριών. Σύμφωνα με την πρώτη, ο Brahe είχε καταπιεί κατά λάθος μια μοιραία δόση υδραργύρου κατά τη διάρκεια των Αλχημιστικών του πειραμάτων. Σύμφωνα με τη δεύτερη θεωρία, δολοφονήθηκε από τον διάσημο βοηθό του τον Johannes Kepler. Ορισμένοι ιστορικοί υπέθεσαν ότι ο Kepler μπορεί όντως να σκότωσε τον Brahe προκειμένου να χρησιμοποιήσει τις ανακαλύψεις του για τη διαμόρφωση των δικών του θεωριών γιατί όντως αργότερα ο Kepler διατύπωσε τους τρεις νόμους του περί πλανητικών κινήσεων έχοντας συμβουλευτεί τα γραπτά του Brahe. Συγκεκριμένα ο Johannes Kepler δημοσίευσε τους Αστρονομικούς Πίνακές του που περιείχαν έναν κατάλογο άστρων χρησιμοποιώντας τις μετρήσεις του Tycho. Σ’ ένα γράμμα του που έγραψε το 1605 ο ίδιος ο Kepler ομολόγησε το εξής: «…όταν πέθανε ο Tycho, εκμεταλλεύτηκα την απουσία των κληρονόμων και πήρα τις παρατηρήσεις υπό την προστασία μου, ή μάλλον τις άρπαξα….»
Προκειμένου να διευκρινιστεί μια και καλή αν ο Kepler είχε όντως δολοφονήσει τον Brahe, το πτώμα του τελευταίου υπέστη μια δεύτερη εκταφή το 2010. Ευτυχώς οι Τσέχοι ειδικοί που εξέτασαν αυτή τη φορά τη σωρό του ανακάλυψαν ότι το ποσό του υδραργύρου που περιείχε δεν ήταν αρκετό για να βλάψει την υγεία του και σίγουρα δεν θα μπορούσε να έχει προκαλέσει το θάνατό του. Υπέθεσαν μάλιστα ότι μάλλον είχε πεθάνει από οξεία ουρολοίμωξη. Όταν δε εξέτασαν την τεχνητή μύτη του, που είχε ταφεί μαζί του, ανακάλυψαν ότι ήταν τελικά φτιαγμένη από μπρούτζο.
Ο πρωτοποριακός εκείνος Δανός αστρονόμος κατάφερε να κερδίσει την αθανασία με το σπαθί του. Εξαιτίας των εκπληκτικών του παρατηρήσεων η εικόνα του σύμπαντος άλλαξε για πάντα στα μάτια των ανθρώπων. Για να τιμηθεί δε για το συνολικό του έργο, στην επιφάνεια της Σελήνης δόθηκε το όνομα του σ’ έναν εντυπωσιακότατο κρατήρα. Ο κρατήρας Τycho λοιπόν έχει 4 χιλιόμετρα βάθος και 90 χιλιόμετρα διάμετρο και βρίσκεται στο κάτω μέρος του ουράνιου δορυφόρου. Είναι ορατός ακόμα και μ’ ένα απλό ζευγάρι κιάλια κατά τη διάρκεια της Πανσέληνου και δημιουργήθηκε πριν από εκατό εκατομμύρια χρόνια περίπου, εξαιτίας της συντριβής ενός αστεροειδή, τότε που στην επιφάνεια της Γης κυριαρχούσε ακόμα η φυλή των δεινοσαύρων.
Έρικ Σμυρναίος
15/12/17
Πηγές:
1) http://physics4u.gr/blog/2009/10/19/%CF%8D-%CE%AC-%CF%8C-%CE%AE/
2) http://www.infokids.gr/megales-anakalypseis-poios-itan-o-tyxo/
3) https://www.livescience.com/24835-astronomer-tycho-brahe-death.html
4) https://www.theguardian.com/science/2012/nov/15/astronomer-tycho-brahe-death-scientists

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s