ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΤΟΥ ΦΕΡΜΙ

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 

Μα, που πήγαν όλοι;

To σύμπαν είναι πελώριο και πανάρχαιο, περισσότερο απ’ όσο μπορούμε να φανταστούμε. Για να πάρετε μια ιδέα για τι μεγέθη μιλάμε, έχει ειπωθεί ότι αν ο πλανήτης Γη είχε το μέγεθος ενός κόκκου άμμου, το συνολικό μέγεθος του γνωστού σύμπαντος θ’ αντιστοιχούσε στην έκταση μιας μεγάλης ερήμου. Αλλά και η ηλικία του σύμπαντος είναι εξίσου κολοσσιαία. Ο ήλιος μας για παράδειγμα είναι ένα σχετικά νεαρό αστέρι και η Γη ένας ιδιαίτερα νεαρός πλανήτης. Ωστόσο, αν αντιστοιχίσουμε την ηλικία της Γης με το ύψος ενός ουρανοξύστη ύψος εκατό μέτρων, η χρονική διάρκεια της παρουσίας του ανθρώπου επάνω της θα αντιστοιχούσε στο πάχος ενός γραμματοσήμου. Συγκριτικά, οι «αποτυχημένοι» δεινόσαυροι θα καταλάμβαναν τρεις ολόκληρους ορόφους γεγονός που τους καθιστά πολύ μακροβιότερους από το καινοφανές είδος μας που το μέλλον του δεν προβλέπεται να είναι ιδιαίτερα ευοίωνο, ιδιαίτερα αν συνεχίσει να καταστρέφει το περιβάλλον του με την αφροσύνη που επιδεικνύει αυτή τη στιγμή.
Επιπρόσθετα, γνωρίζουμε πλέον ότι μόνο στο γαλαξία μας, ο οποίος αν και μετρίου μεγέθους φιλοξενεί πολλά δισεκατομμύρια άστρα, τουλάχιστον το 30% των ήλιων που τον αποτελούν είναι παρόμοιοι με αυτόν που φωτίζει τον δικό μας κόσμο. Επίσης, το τροχιακό τηλεσκόπιο Hubble έχει ήδη εντοπίσει πολλούς εξωπλανήτες, δηλαδή πλανήτες που περιστρέφονται γύρω από γειτονικά αστέρια, οι οποίοι βρίσκονται εντός της κατοικήσιμης ζώνης τους, δηλαδή βρίσκονται σε τέτοια απόσταση από τον ήλιο τους ώστε να μπορεί να υπάρχει στην επιφάνειά τους νερό σε υγρή μορφή. Τέλος, το νερό, σε υγρή αέρια ή στερεά μορφή, βρίσκεται σε αφθονία στο κοσμικό διάστημα. Η ύπαρξή του έχει ανιχνευτεί στην επιφάνεια πλανητών και δορυφόρων, στους δακτυλίους αέριων γιγάντων όπως είναι ο Κρόνος, στην καρδιά κομητών και στο εσωτερικό αχανών νεφελωμάτων.
Όλα αυτά τα συνταρακτικά δεδομένα, μας οδηγούν στο ακόλουθο αμείλικτο ερώτημα: Εφόσον το σύμπαν είναι τόσο μεγάλο και αρχαίο, δεν είναι λογικό να υποθέσουμε ότι το φαινόμενο της ζωής έχει παρουσιαστεί και κάπου άλλου πέρα από τη Γη; Και αν η ζωή άνθισε κάποτε ή ανθίζει ακόμα σε κάποιους άλλους κόσμους, δεν θα πρέπει κάποτε, κάπου, να αναπτύχθηκε και το φαινόμενο της νοημοσύνης;
Στην πραγματικότητα το αντίθετο ενδεχόμενο, δηλαδή το να είμαστε μόνοι σ’ αυτό το κολοσσιαίο και πανάρχαιο σύμπαν, είναι κάτι παραπάνω από απίθανο. Ξέρουμε πολύ καλά ότι η ζωή είναι ένα απίστευτα ανθεκτικό φαινόμενο που αναπτύσσεται με την πρώτη δυνατή ευκαιρία. Για παράδειγμα, σε τροχιά γύρω από τη Γη έχουν εντοπιστεί ζωντανοί μικροοργανισμοί που κανείς δεν περίμενε να είναι ικανοί να επιβιώσουν στο διαστημικό κενό. Σίγουρα, στις επιφάνειες των εκατομμυρίων πλανητών που βρίσκονται μόνο στο μικρό μας γαλαξία, όλα αυτά τα δισεκατομμύρια χρόνια η ζωή είχε την ευκαιρία να γεννηθεί και ίσως έχει υιοθετήσει μορφές που είναι εντελώς παράξενες για τα δικά μας μάτια. Ωστόσο, όπου υπάρχει ζωή, αργά ή γρήγορα αναπτύσσεται και η νοημοσύνη. Κι όμως, ενώ σύμφωνα με την παραπάνω συλλογιστική το σύμπαν θα έπρεπε να βρίθει από εξωγήινες διάνοιες και πολιτισμούς που είχαν πολλά εκατομμύρια χρόνια στη διάθεσή τους για ν’ αναπτύξουν τεχνολογίες που θα τους επιτρέπουν να γεφυρώνουν τις αποστάσεις ανάμεσα στ’ άστρα, μας περιβάλλει μια παράξενη σιωπή. Κανένα τεχνητό ραδιοσήμα δεν έχει καταγραφεί απ’ τα ραδιοτηλεσκόπια μας και οι διαστημικοί στόλοι που θα έπρεπε να διασχίζουν τους αιθέρες λάμπουν δια της απουσίας τους. Οι υπόλοιποι πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος δεν μοιάζουν να φιλοξενούν εξωγήινες αποικίες και προς το παρόν τουλάχιστον, κανένας ιπτάμενος δίσκος δεν έχει προσγειωθεί στην κεντρική πλατεία κάποιας μεγαλούπολης. Το σύμπαν εμφανίζεται πολύχρωμο και συναρπαστικό, αλλά ταυτόχρονα μοιάζει νεκρό. Κι όμως, ο Γαλαξίας μας είναι τόσο παλιός που κάθε γωνιά του θα έπρεπε να έχει δεχτεί πολλές επισκέψεις μέχρι τώρα. Καμία θεωρία δεν έχει εξηγήσει μέχρι σήμερα ικανοποιητικά γιατί απλώνεται γύρω μας αυτή η βαθιά ησυχία.
Τι θα μπορούσε να συμβαίνει λοιπόν;
Την δεκαετία του 1940 ο φυσικός Ενρίκο Φέρμι είχε ασχοληθεί μ’ αυτό το παράδοξο γεγονός και είχε θέσει το ακόλουθο εύγλωττο ερώτημα: « Αν υπάρχουν τόσοι νοήμονες πολιτισμοί, πού είναι και γιατί δεν έχουμε βρει ίχνη από αυτούς;» Το ερώτημά του, που παραμένει αναπάντητο, ονομάστηκε το παράδοξο του Φέρμι. Αν και έχουν γίνει πολλές προσπάθειες για να εξηγηθεί η σιωπή που μας περιβάλλει, όλες οι σχετικές θεωρίες που έχουν προταθεί παραμένουν μέχρι σήμερα αναπόδεικτες.
Για παράδειγμα, έχει ειπωθεί ότι ίσως οι εξωγήινοι πολιτισμοί είναι εξαιρετικά σπάνιοι. Επίσης, οι τεράστιες αποστάσεις που απλώνονται ανάμεσα στα άστρα να αποτελούν ένα εξαιρετικά μεγάλο εμπόδιο στις επαφές μεταξύ πολιτισμών που αναπτύσσονται σε διαφορετικούς πλανήτες. Ωστόσο, σε αυτή τη θεωρία θα μπορούσε να αντιτάξει κάποιος το εξής επιχείρημα: Αν υπήρχε εκεί έξω έστω και ένας τεχνολογικός πολιτισμός υψηλού επιπέδου, στο διάβα των εκατομμυρίων ετών που μετρά η ηλικία του γαλαξία μας, σίγουρα θα είχε αναπτύξει τα μέσα-και θα είχε το χρόνο-να εξερευνήσει και να αποικίσει κάθε γωνιά του γνωστού σύμπαντος και να έρθει σε επαφή με άλλες λιγότερο ανεπτυγμένες φυλές.
Μια άλλη πιο τολμηρή θεωρία υποστηρίζει ότι το σύμπαν είναι γεμάτο από υπερτεχνολογικούς πολιτισμούς οι οποίοι περνούν απαρατήρητοι από τα πρωτόγονα ερευνητικά μας μηχανήματα, με την ίδια λογική που οι εντομοειδείς κάτοικοι μιας μυρμηγκοφωλιάς στην άκρη ενός αστικού πάρκου δεν έχουν ιδέα για την αχανή και υπερπολύπλοκη μεγαλούπολη που απλώνεται γύρω τους. Επίσης, είναι πιθανό εξωγήινες διάνοιες να επισκέπτονται ήδη τον πλανήτη μας και απλά να μην γίνονται αντιληπτές από μας, είτε γιατί δεν το επιθυμούν, είτε γιατί η μορφή και η φύση τους είναι εντελώς ακατανόητες για την ανθρώπινη αντίληψη.
Υπάρχει ωστόσο και μια άλλη, πολύ πιο απαισιόδοξη προσέγγιση του όλου προβλήματος. Για παράδειγμα, υπάρχουν στοχαστές που φοβούνται ότι κάθε πολιτισμός που αναπτύσσει την τεχνολογία της διάσπασης του ατόμου τελικά αυτό-καταστρέφεται, είτε εξαιτίας κάποιου πολέμου είτε λόγω της οικολογικής καταστροφής που προκαλεί στο γενέθλιο πλανήτη του. Αυτή η οπτική, η οποία βασίζεται στις απειλές που σκιάζουν το μέλλον του δικού μας πολιτισμού, παραγνωρίζει το γεγονός ότι αν έστω και ένας από αυτούς τους πολιτισμούς έχει καταφέρει να αποφύγει τις συμπληγάδες της αυτοκαταστροφής του, κάτι που αποτελεί μια στατιστική βεβαιότητα αν σκεφτεί κανείς πόσα δισεκατομμύρια χρόνια μετρά το σύμπαν, μέχρι σήμερα δεν θα έπρεπε να έχει αποικίσει ολόκληρο το σύμπαν;
Μια ακόμα πιο ευφάνταστη θεωρία, η λεγόμενη υπόθεση του «ζωολογικού κήπου»
υποστηρίζει ότι ο πλανήτης μας βρίσκεται σε κατάσταση καραντίνας και ότι οι εκπρόσωποι κάποιας ανεπτυγμένης εξωγήινης νοημοσύνης μας παρακολουθούν και μας παρατηρούν από μακριά, πειραματιζόμενοι ίσως μαζί μας, όπως κάνουμε εμείς σε ζώα που έχουμε κλείσει στο περιβάλλον ενός εργαστηρίου. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, την οποία υποστήριξε το 1973 ο John Ball, ενδέχεται να υπάρχει μια πρακτική «μη επέμβασης» που ακολουθούν οι ανεπτυγμένοι διαστρικοί πολιτισμοί του γαλαξία μας, η οποία τους αποτρέπει από το να παρεμβαίνουν στην αναπτυξιακή διαδικασία πιο πρωτόγονων πολιτισμών έως ότου εκείνοι φτάσουν στο σημείο να οικοδομήσουν έναν πλανητικό πολιτισμό που θα έχει αναπτύξει από μόνος του την τεχνολογία του διαστημικού ταξιδιού. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι τουλάχιστον, αυτή η θεωρία περιέχει κάποια στοιχεία αισιοδοξίας γιατί υπονοεί ότι ο αποκλεισμός που μας έχει επιβληθεί, ενδεχομένως πλησιάζει στο τέλος του. Σε αυτό το σημείο καλό είναι να διατυπωθεί και μια άλλη, πολύ πιο παρανοϊκή θεωρία που έχει διατυπωθεί τα τελευταία χρόνια και η οποία πρεσβεύει ότι στην πραγματικότητα αποτελούμε τα ψηφιακά αντίγραφα των πραγματικών εαυτών μας τα οποία κατασκεύασε κάποιος ανώτερος πολιτισμός και ότι ζούμε σε μια προσομοίωση τύπου matrix στην οποία δεν προβλέπεται η ύπαρξη εξωγήινης ζωής. Βέβαια, αν ισχύει κάτι τέτοιο, αυτή η προσομοίωση είναι ατελής γιατί η ίδια η δομή της προκαλεί ερωτήματα που αμφισβητούν την ύπαρξη της από εμάς, τους «φιλοξενούμενους» της και επομένως, έχει ημερομηνία λήξεως. Τέλος, μια ακόμα πιο αλλόκοτη θεωρία υποστηρίζει ότι ζούμε σ’ ένα από τα απειράριθμα εναλλακτικά σύμπαντα που αποτελούν το «πολυσύμπαν» μιας ευρύτερης πραγματικότητας. Στο δικό μας ιδιαίτερο σύμπαν λοιπόν, η Γη είναι ο μοναδικός κόσμος στον οποίο αναπτύχθηκε η ζωή και η νοημοσύνη. Ο θρυλικός συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας Ισαάκ Ασίμωφ μάλιστα, σε κάποιο από τα βιβλία που έγραψε κάτω από τον γενικό τίτλο «Η γαλαξιακή αυτοκρατορία» υπονοεί ότι κάποιες διάνοιες, ενδεχομένως άνθρωποι σε κάποια στιγμή του πολύ μακρινού μέλλοντος, οι οποίοι ανέπτυξαν την τεχνολογία του ταξιδιού μέσα στο χρόνο, επέλεξαν αυτή την ιδιαίτερη χρονογραμμή για την ανθρωπότητα, δηλαδή αυτό το συγκεκριμένο εναλλακτικό σύμπαν που ζούμε όλοι εμείς, προκειμένου να μας δώσουν την ευκαιρία να αποικίσουμε ανεμπόδιστα ολόκληρο το γαλαξία, δίχως να χρειαστεί να ανταγωνιστούμε με άλλες εξωγήινες φυλές.
Ανεξάρτητα από το τι πραγματικά συμβαίνει, το παράδοξο του Φέρμι είναι μια υπαρκτή κατάσταση που έχει προβληματίσει ένα μεγάλο τμήμα της σύγχρονης επιστημονικής κοινότητας. Η σιωπή που μας περιβάλλει είναι όντως ανεξήγητη. Εσείς τι πιστεύετε ότι συμβαίνει;

 

Ο Έρικ Σμυρναίος είναι κατά το ήμισυ Έλληνας και κατά το ήμισυ Φιλανδός, και γεννήθηκε στην Αγγλία το 1970, όπου και σπούδασε Νομικά. Από το 1993 ζει και εργάζεται στην Ελλάδα όπου, στον ελεύθερο χρόνο του, αρέσκεται να γράφει διηγήματα και μυθιστορήματα που κινούνται στο χώρο του φανταστικού. Παρά το ότι η μητρική του γλώσσα δεν είναι τα ελληνικά, τα έργα του είναι γραμμένα σε αυτή τη γλώσσα, την οποία ο ίδιος θεωρεί “την τελειοτέρα όλων των γλωσσών”. Κατά τα άλλα, του αρέσει ο κινηματογράφος φαντασίας, με ιδιαίτερη προτίμηση στο είδος του μεταφυσικού θρίλερ και της επιστημονικής φαντασίας, το διάβασμα, οι πεζοπορίες στα συναρπαστικά ελληνικά βουνά και η εξερεύνηση μυστηριακών τόπων, κατά προτίμηση κατά τη διάρκεια της νύχτας. Φιλοδοξεί μια μέρα να πατήσει το πόδι του στον πλανήτη Άρη, αν κι έχει αποδεχτεί πλέον το γεγονός ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο είναι μάλλον απίθανο. Τα τέσσερα βιβλία του Συγγραφέα : α) Η Κυρά Της Πόλης β) Δεσμοί Αίματος γ) Η Εκδίκηση της Κασσάνδρας.δ ) Κθούλου Φτού-νγκ ε) ΧΑΣΤΟΥΡιτσάκι Gate

Advertisements

One thought on “ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΤΟΥ ΦΕΡΜΙ

  1. Η υπόθεση της κατευθυνόμενης απομόνωσης παρουσιάστηκε στο βιβλίο του Asimov “The end of eternity”, όχι στην σειρά The foundation…

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s