ΜΑΖΙΚΕΣ ΕΞΑΦΑΝΙΣΕΙΣ

Extinction of the dinosaurs, artwork

Μακριά από την βουή της πόλης, εκεί όπου το φυσικό περιβάλλον ξεδιπλώνεται πολλές φορές σε όλο του το μεγαλείο, μπορούμε να έχουμε μια μικρή γεύση από την πολυπλοκότητα του οικοδομήματος που καλούμε ζωή. Σε μια περιορισμένη έκταση χώρου, ερχόμαστε σε επαφή με μια πολλές αστείρευτη ποικιλία μορφών ζωής. Εκατοντάδες είδη Φυτών και Εντόμων, άλλα και δεκάδες είδη Ερπετών και Θηλαστικών. Μορφές ζωής που μοιράζονται μαζί με εμάς την βιόσφαιρα αυτής της μικρής μπλε κουκίδας που αποκαλούμε σπίτι μας.

Χρειάστηκαν τουλάχιστον 3 και πλέον δισεκατομμύρια χρόνια εξέλιξης για να αποκτήσει η ζωή στη Γη, αυτή την απίστευτη ποικιλομορφία. Από τους πρώτους ηρωικούς μονοκύτταρους οργανισμούς, μέχρι τις πιο εξελιγμένες σημερινές της μορφές, η ζωή χρειάστηκε να δώσει μάχες ενάντια στο αρχικά, άλλα και εκάστοτε στην βιολογική ιστορία του πλανήτη, αντίξοο περιβάλλον. Οι πρώτοι άποικοι του πλανήτη βρέθηκαν σε ένα τοπίο που με τα σημερινά δεδομένα θεωρείται άκρως τοξικό. Και πιθανότατα θα έμενε έτσι, αν περίπου 2,5 δισεκατομμύρια χρόνια πριν, τα Κυανοβακτήρια, μια ομάδα μονοκύτταρων οργανισμών, δεν άλλαζε «διατροφική» συμπεριφορά και μεταβολικές συνήθειες. Η μέχρι τότε άγνωστη έννοια της φωτοσύνθεσης, άλλαξε σταδιακά την χημεία της ατμόσφαιρας. Μπορεί ίσως να μην μπορούμε να κατανοήσουμε το μέγεθος της αλλαγής που συντελέστηκε, άλλα δεν ήταν καθόλου υπερβολικό το να πούμε ότι η επίδραση του στην γήινη ατμόσφαιρα υπήρξε καταλυτικά βίαιη. Αυτά όμως τα γεγονότα, τα καταλυτικά απρόσμενα και βίαια, φαίνεται ότι τελικά οδήγησαν το άρμα της βιολογικής εξέλιξης όλα αυτά τα χρόνια, λειτουργώντας σαν διαδοχικά σοκ που πήγαιναν την εξέλιξη, την πολυπλοκότητα και την ποικιλομορφία κάθε φορά ένα ακόμα βήμα παραπέρα.

                                           Γέννηση μέσω της καταστροφής

Αρκετές δεκαετίες πριν, η βιολογική ιστορία του πλανήτη θεωρούταν ως μια προοδευτική και ομαλή εξέλιξη από το ένα στάδιο στο επόμενο. Από το απλούστερο, στο πιο σύνθετο. Η ανακάλυψη όμως με την πάροδο του χρόνου κάποιων ευρημάτων, έδωσε μια απρόσμενη πολυπλοκότητα στο φαινόμενο. Ο Ομοιομορφισμός που μέχρι τότε αποτελούσε τον ιδανικό μπούσουλα ξεκλειδώματος της Εξέλιξης, άρχισε να μην εξηγεί τα νέα ευρήματα με ικανοποιητικό τρόπο. Με την πάροδο του χρόνου έγινε περισσότερο σαφές το ότι, η Εξέλιξη ωθήθηκε και από μια σειρά καταστροφικών γεγονότων, με διάφορες αιτίες και απαρχές, άλλα   και διαφορετικής έκτασης και έντασης στην μακραίωνη γήινη ιστορία. Ο Καταστροφισμός, άρχισε να φαντάζει ελκυστικότερος, και όντως δείχνει να φωτίζει πολλά μέχρι πρότινος, σκοτεινά σημεία. Η εξαφάνιση ενός είδους, ή ακόμα και πολύ περισσότερων, δημιουργεί νέες ευκαιρίες σε πλάσματα που μέχρι τότε ζούσαν στην σκιά, στις παρυφές του οικοδομήματος. Ίσως το πιο γλαφυρό παράδειγμα να αποτελεί και η ευκαιρία που άνοιξε στα Θηλαστικά, μια από τις μεγαλύτερες εξαφανίσεις που έχουν λάβει χώρα στην Ιστορία. Η εξαφάνιση της συντριπτικής πλειοψηφίας των μεγάλων ερπετών κατά το τέλος της Κρητιδικής γεωλογικής περιόδου, περίπου 66 εκατομμύρια χρόνια πριν. Το συμβάν αυτό έφερε στο προσκήνιο τα Θηλαστικά, που μέχρι πρότινος ήταν νυκτόβια μικρών διαστάσεων πλάσματα, που ζούσαν με υπό την διαρκή απειλή των θηρευτών τους. Με την πάροδο του Χρόνου, τα Θηλαστικά ξεκίνησαν να μεγαλώνουν σε διαστάσεις, και να κατακτούν τον πλανήτη, καλύπτοντας με άριστο τρόπο τους κενούς βιολογικούς « θώκους», που είχε αφήσει στο βιολογικό δέντρο η εξαφάνιση των Δεινοσαύρων.

                                          Εξαφάνιση και μαζική εξαφάνιση

Τι όμως ορίζουμε ως εξαφάνιση, και τι ως μαζική εξαφάνιση ; Όταν και το τελευταίο μέλος ενός είδους πεθάνει, τότε μπαίνει και το επίσημο τέλος. Αν και αυτή είναι μια διαδικασία που μπορεί να ξεκινήσει πολύ πριν το τελευταίο άτομο του κάθε είδους πεθάνει. Όταν έχουμε έναν αριθμό ατόμων με χαμηλές όμως πιθανότητες επιβίωσης, τότε μιλάμε για Λειτουργική Εξαφάνιση ( Functional Extinction ). Ένας μικρός αριθμός λοιπόν επιζώντων, δεν αρκεί για να σώσει ένα είδος, πόσο μάλλον όταν η γενετική δεξαμενή είναι μικρή, και έχουμε και φαινόμενα «ενδογαμίας». Η εξέταση της βιολογικής ιστορίας μας φανερώνει το ότι η εξαφάνιση είναι μάλλον η αναπόφευκτη μοίρα κάθε ζωικού ή φυτικού είδους. Η εξαφάνιση είναι ο κανόνας, η επιβίωση είναι η εξαίρεση κατά τα λόγια του Carl Sagan, μια πρόταση που αποδεικνύεται σε όλο το μέγεθος μάλλον αληθής, αν λάβουμε κατά νου, το ότι το 99,9 % όλων των ειδών που έχουν εμφανιστεί στον πλανήτη, έχουν σε κάποια δεδομένη στιγμή εξαφανιστεί. Οι περισσότερες εξαφανίσεις, έχουν είτε μεμονωμένο, είτε λίγο ευρύτερο χαρακτήρα. Αυτές μπορεί να είναι αποτέλεσμα σωρείας παραγόντων, που επηρεάζουν έναν συγκεκριμένο αριθμό ειδών σε τοπικό επίπεδο ή ακόμα και ευρύτερο επίπεδο. Τέτοια συμβάντα, καλούνται ως επεισόδια εξαφάνισης. Ένα κλασικό παράδειγμα αποτελεί το επεισόδιο που έλαβε χώρα κατά την ύστερη Πλειστόκαινο εποχή στο Βόρειο Ημισφαίριο, περίπου 11.000 χρόνια πριν. Αυτό το επεισόδιο οδήγησε στην εξαφάνιση των περισσότερων μεγάλων θηλαστικών της εποχής, όπως τα Μαμούθ, άλλα και οι Σμιλόδοντες. Υπάρχουν όμως και κάποια άλλα επεισόδια, όπου οι επιπτώσεις είχαν πλανητικό χαρακτήρα, και οδήγησαν στην εξαφάνιση του 75 και πλέον τοις εκατό των ειδών που κατοικούσαν μέχρι εκείνη την Γη. Αυτά τα επεισόδια καλούνται ως Μαζικές Εξαφανίσεις, και σύμφωνα με τα μέχρι τώρα δεδομένα, έχουν υπάρξει τουλάχιστον 5 κατά το Παρελθόν, με το έκτο να θεωρείται ότι βρίσκεται σε εξέλιξη, αν και τα δεδομένα δεν επαρκούν για την ώρα στο να στοιχειοθετήσουν κάτι ανάλογο.

                             Αστεροειδείς, υπερηφαίστεια, και άλλες εξηγήσεις.  

Για να οδηγηθούμε σε μια μαζική εξαφάνιση, θα πρέπει να επιδράσουν γεγονότα πλανητικής εμβέλειας. Τέτοια γεγονότα προέρχονται από  διαφορετικές και ετερόκλητες πηγές. Οι εκρήξεις υπερηφαιστείων, κάτι που έχει κατά κόρον επαναληφθεί στην ιστορία του πλανήτη, απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες Διοξειδίου του Άνθρακα και Μεθανίου στην ατμόσφαιρα. To επακόλουθο έντονο φαινόμενο του θερμοκηπίου αλλάζει δραματικά τις ατμοσφαιρικές συνθήκες με συνακόλουθο τον αφανισμό πολλών ειδών που μοιραία δεν μπορούν να ανταποκριθούν σε αυτή την αλλαγή. Ανάλογη επίδραση μπορεί να έχουν και τα «ψυχρά επεισόδια» σαν αυτά που έχει βιώσει ο πλανήτης μας τουλάχιστον δύο φορές κατά το Παρελθόν. Η υπόθεση της «Χιονόμπαλας Γης» όπου η παγοκάλυψη του πλανήτη ήταν καθολική επέδρασε όπως είναι ευνόητο δραματικά στους οργανισμούς που τότε την αποικούσαν. Υπάρχουν όμως και εξωγενείς παράγοντες, όπως οι ακτίνες-γ, προϊόν των εκρήξεων υπερκαινοφανών. Οι πολύ υψηλά φορτισμένες αυτές δέσμες σωματιδίων, έχει παρατηρηθεί ότι προξενούν μη αναστρέψιμες βλάβες στο DNA όλων σχεδόν των ζωντανών οργανισμών. Μεγάλοι αστεροειδείς επίσης έχουν θεωρηθεί ως υπεύθυνοι για αυτά τα γεγονότα, όπως ο διαμέτρου 10 χιλιομέτρων ανάλογος διαστημικός επισκέπτης που ευθύνεται για την εξαφάνιση των Δεινοσαύρων στο τέλος της Κρητιδικής περιόδου. Ένας πολύ ενδιαφέρων ηθικός  αυτουργός όμως, εξετάζεται τελευταία, ως το χέρι που όπλισε τον αστεροειδή. Η Σκοτεινή ύλη. Η Λίζα Ράνταλ, θεωρητική φυσικός του Harvard στο βιβλίο της Σκοτεινή Υλη και Δεινόσαυροι, προσπαθεί να εξετάσει την υπόθεση που ίσως υποδεικνύει μια περιοδικότητα 30 εκατομμυρίων ετών στα επεισόδια αυτά. Δεν έχουν όλα την δριμύτητα των μαζικών εξαφανίσεων, άλλα το γεωλογικό αρχείο του πλανήτη παρουσιάζει ίσως κάποια στοιχεία που μπορεί να στηρίξουν λίγο περισσότερο την σκέψη αυτή. Η υπόθεση βασίζεται στην ύπαρξη ενός λεπτού άλλα πολύ πυκνού δίσκου Σκοτεινήs Ύληs που καλύπτει τον δίσκο του Γαλαξία. Κάθε 30 εκατομμύρια χρόνια το Ηλιακό Σύστημα περνά από μια δεδομένη περιοχή όπου η πυκνότητα είναι μεγαλύτερη. Το αποτέλεσμα είναι να διαταράσσονται οι τροχιές των σωμάτων, άλλα και των αστεροειδών, στέλνοντας ορισμένουs από αυτούs στο εσωτερικό Ηλιακό Σύστημα. Ενδιαφέρουσα εικασία, που αξίζει κανείς να παρακολουθήσει στενά, αν και τα στοιχεία που για την ώρα διαθέτουμε δεν επαρκούν για να στοιχειοθετήσουν επαρκώς αυτή την υπόθεση.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s