Ο ΕΝΑΤΟΣ ΠΛΑΝΗΤΗΣ

planet 9

 

Εννιά… η σχέση του Ηλιακού μας Συστήματος με τον αριθμό, μάλλον είναι ταραχώδης. Επί 76 χρόνια οι πλανήτες που συγκροτούσαν αυτή την αστρική γειτονιά ήταν εννιά. Μέχρι το 2006 και τον υποβιβασμό του Πλούτωνα σε πλανήτη-νάνο για λόγους που όντως υπάκουαν σε μια χρηστική λογική. Φαίνεται όμως ότι ο αριθμός οκτώ που τα τελευταία 11 χρόνια καθορίζει και τα μέλη του πλανητικού μας συστήματος, πιθανόν να μην χαρεί για πολύ ακόμα την θέση του. Από την μια, μερίδα της αστρονομικής κοινότητας φαίνεται να θέλει να επαναφέρει στον Πλούτωνα το πλανητικό του status. Από την άλλη, ίσως κάτι πολύ μεγαλύτερο από τον Πλούτωνα να παραμένει για την ώρα αθέατο στα βάθη της Ζώνης Kuiper, περιμένοντας να εντοπιστεί. Βλέπετε η όλη συζήτηση δεν έχει να κάνει με αριθμητικές και μόνο… ιδιοτροπίες. Δεκάδες δισεκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά από τον Ήλιο, κάτι φαίνεται να δημιουργεί καπνό. Μένει να δούμε αν όντως υπάρχει και εστία φωτιάς.

 

Πέρα από τον Ποσειδώνα

Μπορεί να αποτελεί ένα σημαντικό κομμάτι του Ηλιακού μας Συστήματος, άλλα η Ζώνη Kuiper μας είναι για την ώρα μια σχετικά αχαρτογράφητη περιοχή. Μέσα σε περίπου 3 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα διαστήματος, υπάρχουν πολλά και πολύ ενδιαφέροντα σώματα. Με αρχηγό τον Πλούτωνα μπορούμε να βρούμε άλλους παρόμοιους με αυτόν κόσμους, όπως την Σέντνα και τη Έριδα, άλλα και τον Κουειοάρ, τον Μακεμάκε, και την Χαουμεία.   Μαζί με αυτά και εκατοντάδες χιλιάδες ακόμα μικρότερα σώματα, παγωμένα κατάλοιπα μιας αρχέγονης εποχής, όταν το Ηλιακό Σύστημα είχε μόλις σχηματιστεί. Εδώ είναι και ο τόπος από όπου ξεκινούν οι βραχυπερίοδοι κομήτες το ταξίδι τους προς το εσωτερικό Ηλιακό Σύστημα. Τα σώματα της Ζώνης Kuiper παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον για πολλούς λόγους. Κυρίως για το ότι είναι πλούσια σε νερό, άλλα και πολύτιμα οργανικά συστατικά. Κατά τον Freeman Dyson αξίζουν την ερευνητική μας προσοχή γιατί ίσως να αποτελούν φορείς ζωής. Για την ακρίβεια, πολλά από αυτά τα σώματα φωτογραφίζονται ως υπαίτια για την γονιμοποίηση της Γης με πολύτιμα οργανικά υλικά σε μια πολύ πρώιμη φάση της ζωής της. Είναι αυτά τα οργανικά υλικά που ίσως να ώθησαν την υπόθεση της ανάπτυξης της ζωής. Και ίσως στους πυρήνες τους να βρίσκονται μονοκύτταρες μορφές ζωής, ανάλογες με αυτές που μπορεί να αποίκησαν τον πλανήτη μας. Το πόσο πραγματικά ενδιαφέρον έχει ο κόσμος που εκτείνεται πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα, κατέδειξε με πολύ εμφατικό τρόπο και η διαστημοσυσκευή New Horizons, κατά την επίσκεψη της στον Πλούτωνα σχεδόν δύο πριν. Το New Horizons, που αυτή την στιγμή βρίσκεται για τα καλά στο εσωτερικό της Ζώνης Kuiper, είναι καθ’ οδόν για το επόμενο ιστορικό του ραντεβού την Πρωτοχρονιά του 2019 με το 2014MU69, ένα τυπικό μικρό σώμα της Ζώνης Kuiper. Και αυτή η αποστολή αναμένεται να μας δώσει πολύτιμο υλικό στην προσπάθεια μας να κατανοήσουμε αυτήν την περιοχή του Ηλιακού Συστήματος. Ορισμένα σώματα της Ζώνης όμως, όπως θα δούμε και στην συνέχεια μαγνήτισαν το ενδιαφέρον και για έναν επιπρόσθετο λόγο.

mu69

To 2014MU69, ένα τυπικό σώμα τηs Ζώνηs Kuiper, και επόμενοs στόχοs του New Horizons.

 

Τροχιακές  ανωμαλίες

Για χιλιάδες χρόνια το Ηλιακό Σύστημα απαρτιζόταν από 6 πλανήτες. Πρόκειται για τους πλανήτες που είναι ορατοί με γυμνό μάτι, χωρίς κανένα οπτικό βοήθημα. Το Ηλιακό Σύστημα τελείωνε στα όρια του Κρόνου. Η επινόηση του τηλεσκοπίου όμως από το 1609 και μετά, έμελλε να αλλάξει σταδιακά την για χιλιάδες χρόνια παγιωμένη εικόνα. Τα τηλεσκόπια ξεκίνησαν να εξελίσσονται και μαζί τους και τα μαθηματικά εργαλεία που βοηθούσαν στην αποκρυπτογράφηση των μυστικών του νυχτερινού ουρανού. Το 1781 σηματοδότησε την  ανακάλυψη του πλανήτη Ουρανού. Το Ηλιακό Σύστημα μόλις είχε μεγαλώσει, άλλα δεν θα έμενε για πολλά χρόνια ακόμα με επτά μέλη. Κάτι στην τροχιά του νέου πλανήτη ξεκίνησε να προβληματίζει τους παρατηρητές. Ο προβληματισμός αυτός τελικά ενσαρκώθηκε σε έναν νέο πλανήτη το 1846. Είναι η χρονιά του Ποσειδώνα, του όγδοου πλανήτη του Ηλιακού μας Συστήματος. Υπό την ίδια ακριβώς λογική το 1930 εντοπίστηκε και ο Πλούτωνας. Παρά την αλματώδη πρόοδο των οπτικών μέσων παρατήρησης κατά τους τελευταίους αιώνες, ο εντοπισμός πλανητών ήταν μια μεγάλη πρόκληση. Όσο απομακρυνόμαστε από τον Ήλιο τόσο αυξάνει η αμυδρότητα, και τόσο πιο αδύναμο είναι το όποιο οπτικό ερέθισμα. Η όποιες ανακαλύψεις, ιδίως πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα προβλέπονται από θεωρητικά μαθηματικά μοντέλα. Μια τέτοια ανάλογη τροχιακή ανωμαλία, σαν αυτή που οδήγησε στην ανακάλυψη του Ποσειδώνα, φαίνεται ότι έχει ξεκινήσει να δημιουργεί ένα μοντέρνο αστρονομικό μυστήριο.

 

Αντικείμενα διασκορπισμένου δίσκου, και ύποπτες ομαδοποιήσεις

Τα αντικείμενα διασκορπισμένου δίσκου ( Scattered disk objects ), αποτελούν μια ειδική κατηγορία μεταποσειδώνιων σωμάτων. Πρόκειται για τυπικά σώματα της Ζώνης Kuiper, άλλα έχουν κάποια ξεχωριστά γνωρίσματα που τα διαφοροποιούν από τα υπόλοιπα. Όπως η μεγάλη εκκεντρότητα στις τροχιές τους, άλλα και η σε ορισμένα από αυτά σχεδόν χαοτική τροχιά. Τα βρίσκουμε λίγο μετά την τροχιά του Ποσειδώνα, άλλα και σε αποστάσεις που μπορεί να ξεπερνούν και τα 15 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα. Η Έριδα αποτελεί τον κυριότερο εκπρόσωπο τους, με διαστάσεις που την τοποθετούν άνετα στους πλανήτες-νάνους. Αυτό που πυροδότησε το επιπλέον ενδιαφέρον σχετικά με τα σώματα αυτά, έχει να κάνει με κάποιες παράδοξες ομαδοποιήσεις, συγκεντρώσεις των αντικειμένων αυτών. Σαν μικρά σμήνη. Η κυριότερη αιτία αυτού του φαινομένου μπορεί να είναι η βαρυτική επιρροή ενός άλλου, πολύ μεγαλύτερου σώματος στην περιοχή. Κάπως έτσι δύο αστρονόμοι του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καλιφόρνια, ο Mike Brown και ο Konstantin Batygin, ξεκίνησαν να εργάζονται πάνω στην υπόθεση αυτή, τρέχοντας αρκετά μαθηματικά μοντέλα και προσομοιώσεις. Βασισμένοι και στην δουλειά των Chad Trujillo και Scott Sheppard από το 2014, κατέληξαν στην διατύπωση της υπόθεσης, ότι ένας πραγματικά μεγάλος πλανήτης βρίσκεται σε αυτές τις σκοτεινές και παγωμένες εσχατιές του Ηλιακού Συστήματος. Τον αρχικό τους σκεπτικισμό τελικά παραμέρισε η θεωρητική για την ώρα λειτουργικότητα του μοντέλου αυτού. Φαίνεται ότι πολλά ερωτηματικά, όχι μόνο για τα Αντικείμενα Διασκορπισμένου Δίσκου, άλλα και κάποια σημαντικά ερωτηματικά που αφορούν την ίδια την λειτουργία του Ηλιακού Συστήματος, μάλλον απαντώνται. Φυσικά ένα θεωρητικό μοντέλο, όσο καλά λειτουργικό και αν είναι πάντα χρειάζεται όχι μόνο την παρατηρησιακή επιβεβαίωση, άλλα και την ανεξάρτητη διασταύρωση του από άλλες πηγές. Μέχρι να συμβεί και αυτό ας δούμε πώς μπορεί να μοιάζει αυτός ο εκπληκτικός κόσμος.

dwarf-planet-RR24

Οι ένοικοι των παρυφών του Ηλιακού Συστήματοs.

 

Ένας μικρός παράξενος γίγαντας

Με βάση λοιπόν τα θεωρητικά μοντέλα, ο πλανήτης αν όντως υπάρχει θα πρέπει να είναι ο ενδιάμεσος κρίκος ανάμεσα τους γήινους πλανήτες, και τους παγωμένους γίγαντες Ουρανό και Ποσειδώνα. Προβλέπεται μια μάζα της τάξεως των 10 αντίστοιχων γήινων. Αυτό το γεγονός τον καθιστά είτε μια τεράστια βραχώδη υπέρ-γαία, έναν πλανήτη με ανάλογη με την Γη σύσταση, άλλα 10 φορές βαρύτερο, και μέχρι 4 φορές μεγαλύτερο. Κάποιοι ερευνητές αρέσκονται στο να τον φαντάζονται σαν έναν «υπέρ-Πλούτωνα», ένα σώμα δηλαδή με παγωμένη και βραχώδη σύσταση ανάλογη με αυτή του μικρού πλανήτη νάνου. Μόνο που ο Πλανήτης 9 θα είναι σαν 5.000 «Πλούτωνες» μαζί από άποψη μάζας. Αυτό το σενάριο φαίνεται και το λιγότερο πιθανό, μιας και το εναπομείναν υλικό σε αυτή την περιοχή του Ηλιακού Συστήματος, αν συγκεντρωνόταν, μετά βίας θα σχημάτιζε έναν πλανήτη σαν την Γη. Άλλα και το σενάριο της υπέρ-γαίας έχει δυσκολίες. Με βάση τα όσα γνωρίζουμε για τον σχηματισμό του Ηλιακού μας Συστήματος, φαντάζει εξαιρετικά δύσκολο ένα τέτοιο σώμα να έχει δημιουργηθεί τόσο μακριά από τον Ήλιο, όπου τα βαρύτερα υλικά είναι σε αφθονία. Αμέσως μετά τον εντοπισμό του, το μεγαλύτερο ίσως ερώτημα που θα πρέπει να απαντηθεί σε πρώτη φάση είναι το γιατί βρέθηκε εκεί. Η περισσότερο δόκιμη προσέγγιση έχει να κάνει με το να εκπροσωπεί μια εντελώς νέα κλάση πλανητών, άγνωστη στην πλανητική μας γειτονιά, άλλα πολύ διαδεδομένη σε άλλα πλανητικά συστήματα. Ένας μίνι Ποσειδώνας. Ένα πλανητικό υβρίδιο που συνδυάζει χαρακτηριστικά υπεργαίας και αέριου-παγωμένου γίγαντα. Αυτό το σενάριο ίσως να δένει περισσότερο με την προσέγγιση που θέλει τον Πλανήτη 9 να έχει βρεθεί τόσο μακριά λόγω του μηχανισμού της πλανητικής μετανάστευσης που θα αναλυθεί παρακάτω. Τον βραχώδη πυρήνα του θα σκεπάζει μια πυκνή ατμόσφαιρα Υδρογόνου και Ήλιου, ανάλογη με αυτή των μεγάλων πλανητών, αν και με λίγο μικρότερη πυκνότητα. Όσο για την τροχιά του, υπολογίζεται υπερβολικά έκκεντρη. Στο περιήλιο μπορεί να πλησιάσει στα 30 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα, ενώ το αφήλιο τον «στέλνει» μέχρι και 180 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά, 1200 φορές η απόσταση Γης – Ήλιου. Λογικό επόμενο και η διάρκεια περιστροφής του γύρω από τον Ήλιο να θέλει πάρα πολλά χρόνια για να ολοκληρωθεί. Θα πρέπει κανείς να περιμένει 10 με 20.000 γήινα χρόνια για να περάσει ένας χρόνος στον πλανήτη αυτόν.

planet 9

Aυτή την εικόνα συνέλαβαν οι δημιουργοί του Discovery Science για τον Πλανήτη 9, στο ντοκυμαντέρ ” Does Planet 9 actually exist ? “.

 

Περιπλανώμενος

Πώς λοιπόν o Πλανήτης 9 βρέθηκε εκεί ; Και πώς μπορούμε να εξηγήσουμε και άλλες  «ανωμαλίες» στο δικό μας Ηλιακό Σύστημα, που αφορούν την δομή της Ζώνης Kuiper, άλλα και τον μεγάλο αριθμό των «Πλουτωνίδων» ( σώματα ανάλογα με τον Πλούτωνα ), που συνεχώς ανακαλύπτουμε ; Ακόμα και περιπτώσεις πλανητών «νομάδων», εξόριστων από τα πλανητικά τους συστήματα, που παρουσιάζονται σαν απαιτητικοί γρίφοι. Μια αρκετά λειτουργική εξήγηση, φαίνεται ότι βρίσκεται σε μια όχι και τόσο νέα προσέγγιση. Η θεωρία της Πλανητικής Μετανάστευσης, μετρά σχεδόν 35 χρόνια ζωής. Σύμφωνα με αυτή, οι μεγάλοι, μαζικότεροι πλανήτες , όντως σχηματίζονται μακριά από το μητρικό τους άστρο. Η βαρυτική αλληλεπίδραση όμως αυτών των μεγάλων σωμάτων, τόσο με τα υπολείμματα του μοριακού νέφους, όσο και με άλλους μικρότερους ή μεγαλύτερους πρωτοπλανήτες, μπορεί να τους ωθήσει να βρεθούν σε μια πορεία  πολλές φορές πολύ κοντά στο άστρο τους, σε ένα ενίοτε «σπιράλ θανάτου», αφού πολλοί από αυτούς καταλήγουν στην διάπυρη επιφάνεια του άστρου τους. Αντίστροφη πορεία φυσικά και είναι εφικτή. Ο Πλανήτης 9 δείχνει να εντάσσεται σε μια ανάλογη περίπτωση. Σύμφωνα με ορισμένα θεωρητικά μοντέλα, ο Δίας φαίνεται να ώθησε αυτόν τον πλανήτη πολύ μακριά από τον τόπο «γέννησης» του. Ανάλογα επίσης παραδείγματα φαίνεται να ενσαρκώνουν τόσο ο Ουρανός, όσο κυρίως ο Ποσειδώνας στην δική μας πλανητική γειτονιά. Μπορεί να φαίνεται δύσκολο να το φανταστούμε, έχοντας στο μυαλό μας την σημερινή σχετικά σταθερή κατάσταση του Ηλιακού Συστήματος, άλλα φαίνεται ότι οι συνθήκες στα νεογέννητα πλανητικά συστήματα, τείνουν να είναι χαοτικές. Πιθανό επίσης θεωρείται και το σενάριο της σύλληψης του από γειτονικό πλανητικό σύστημα. Ο Πλανήτης 9 είναι πιθανόν να μην είναι ιθαγενής του Ηλιακού Συστήματος. Μπορεί σήμερα το κοντινότερο άστρο να απέχει 4,2 έτη φωτός, άλλα η κατάσταση δεν ήταν πάντοτε έτσι. Στην πάροδο του χρόνου, άστρα προσεγγίζουν, ενίοτε πολύ κοντά. Έχει συμβεί στο παρελθόν και θα ξανασυμβεί στο μέλλον. Κατά την διαδικασία της προσέγγισης, οι τροχιές διαταράσσονται, μικρά και μεγαλύτερα σώματα ωθούνται σε θέσεις πολύ διαφορετικές από τις αρχικές τους. Η ίδια σκέψη υπάρχει και για έναν μεγάλο αριθμό κομητών στο Ηλιακό μας Σύστημα, που φαίνεται να μην έχει γηγενή προέλευση. Μια τελευταία υπόθεση τον θέλει να βρίσκεται αρχικά σε μια τροχιά κοντά σε αυτή του Ποσειδώνα, άλλα να αποσπάστηκε στην τωρινή του θέση κατόπιν βαρυτικής έλξης από γειτονικό διερχόμενο άστρο.

PlanetMigration

O μηχανισμόs τηs πλανητικήs μετανάστευσηs. Εδώ απεικονίζεται η σπειροειδήs πορεία ενόs πλανήτη σαν τον Δία από το αρχικό σημείο δημιουργίαs, σε ένα σημείο πολύ κοντά στο άστρο του. Μια μόνο από τιs περιπτώσειs αυτήs τηs πολύ ενδιαφέρουσαs λειτουργίαs.

 

Φασματικός

Παρά τις πραγματικά μεγάλες διαστάσεις του, η υπόθεση του εντοπισμού του από οπτικά μέσα παρατήρησης παραμένει μια για την ώρα δύσκολη υπόθεση. Αν υπάρχει θα πρέπει να είναι εξαιρετικά αμυδρός. Μια μεγάλη προσπάθεια για τον εντοπισμό του έχει ήδη ξεκινήσει, με ναυαρχίδα το τεράστιο τηλεσκόπιο Subaru, με διάμετρο 8,2 μέτρα που βρίσκεται στο όροs Μάουνα Κέα της Χαβάη. Οι ειδικοί αισιοδοξούν ότι αν όντως υπάρχει θα εντοπιστεί μέχρι το αργότερο τα μέσα της επόμενης δεκαετίας. Όσο για την πιθανότητα ζωής ; Όσο παράξενο ακούγεται αυτή είναι μια υπόθεση που δεν μπορεί να αποκλειστεί κατηγορηματικά. Ιδίως αν ο πλανήτης διαθέτει σύστημα δορυφόρων ανάλογο με αυτά του Δία και του Κρόνου. Τίποτα δεν αποκλείει την πιθανότητα μιας άλλης «Ευρώπης» ή «Εγκέλαδου» τόσο μακριά από τον Ήλιο. Μέχρι να εντοπιστεί θα παραμένει στην μεθοριακή γραμμή μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας. Καλό είναι να τονιστεί εδώ το ότι η αναζήτηση ενός τέτοιου πλανήτη στις εσχατιές του Ηλιακού Συστήματος έχει πάρει διάφορες μορφές κατά το παρελθόν. Το ζήτημα έχει κατά έναν βαθμό αμαυρωθεί ιδίως από διάφορους «Νιμπίρου». Αυτός ο πλανήτης ΔΕΝ είναι κανένας Νιμπίρου, ούτε απειλεί να καταστρέψει την Γη. Αν αφήσουμε κατά μέρος τις ιστορίες αυτές, θα μπορέσουμε να αντιληφθούμε ότι ο χώρος που ξεκινά μετά την γήινη ατμόσφαιρα, είναι ένας ωκεανός  θαυμάτων, μια μαγική χώρα, ένα θηριοτροφείο πιθανοτήτων, όπου οι πιθανότητες, άλλα και τα όσα έχουμε ήδη εντοπίσει, έχουν κατά μια έννοια ξεπεράσει πολλές φορές την ανθρώπινη φαντασία. Οι εξελίξεις έχουν ήδη ξεκινήσει να αποκτούν μια πολύ ενδιαφέρουσα αύρα. Η ερχόμενη δεκαετία αναμένεται να αλλάξει πολλά και μάλλον με ριζικό τρόπο.

sn11_s

To τηλεσκόπιο Subaru ( Πλειάδεs στα Ιαπωνικά ), προσφέρει για την ώρα την καλύτερη πιθανότητα εντοπισμού του ένατου πλανήτη.

 

 

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s