ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΑΝ…ΜΑΓΕΙΑ

magic

Δεν χρειάζεται τίποτα περισσότερο, από την επιλογή ενός εικονιδίου στην επιφάνεια εργασίας του υπολογιστή ή του κινητού μας, για να ανοίξει διάπλατα μπροστά στα μάτια μας μια πύλη ατελείωτης πληροφορίας. Ο κόσμος του internet, κομμάτι του οποίου αποτελεί και το Facebook που σαs παραπέμπει στο μικρό ψηφιακό «βασίλειο» όπου «ζει» αυτό το άρθρο. Ένας κόσμος γνωστός και οικείος, μια διαδικασία που επαναλαμβάνουμε αρκετές φορές την ημέρα, για αρκετούς πλέον από εμάς έχει ενσωματωθεί απόλυτα στις μικρές καθημερινές τελετουργίες μας. Μια δυνατότητα που κατέστη εφικτή με την βοήθεια της Τεχνολογίας, της πρακτικής εφαρμογής δηλαδή φυσικών νόμων και διαδικασιών που ανακαλύψαμε, για να δημιουργήσουμε αυτό το τεχνικό περιβάλλον. Οι νόμοι και οι διαδικασίες ήταν πάντα εκεί. Αυτό που έλλειπε ήταν η αντίληψη τους από την ανθρώπινη ευφυΐα ( πολλές φορές και ενόραση ) και ο δημιουργικός συνδυασμός τους σε κάτι χρηστικό και πρακτικό, που στην ουσία διαμορφώνει τον κόσμο γύρω μας ( ή την αντίληψη αυτού ). Διαδικασία άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία του ανθρώπινου είδους εξάλλου. Μια ματιά μόνο στις ανακαλύψεις και επινοήσεις από την αυγή του πολιτισμού, μας δίνει μια ξεκάθαρη και σαφή εικόνα για το τί μπορεί να καταφέρει η ανθρώπινη επινοητικότητα. Όχι μόνο κατάφερε να υπερκεράσει τους βιολογικούς περιορισμούς του, άλλα ό Άνθρωπος φαίνεται να κυριαρχεί στο άμεσο κομμάτι του περιβάλλοντος του. Σίγουρα η απόσταση που έχει καλυφθεί από το πρώτο λίθινο εργαλείο, μέχρι και τις σημερινές τεχνολογίες αιχμής, είναι τεράστια. Τόσο μεγάλου εύρους, που στα μάτια των προγόνων μας σήμερα – και όχι κατ΄ανάγκη πολύ μακρινών- θα φαντάζαμε ως μικροί «θεοί» ή ως πανίσχυροι… μάγοι. Εξάλλου…

Η πολύ προηγμένη τεχνολογία δεν διαφέρει από την Μαγεία.

Η φράση ανήκει σε έναν από τους σημαντικότερους επιστήμονες και συγγραφείς του περασμένου αιώνα. Τον Άρθουρ Κλαρκ. Λίγα λεπτά σκέψης μπορούν να φανερώσουν το εύστοχο της παρατήρησης. Αναλογιστείτε πως θα φαινόταν σε έναν άνθρωπο του 18ου αιώνα η καθημερινή πλέον επινόηση του κινητού τηλεφώνου. Ακόμα πιο εμφατικά, το αυτοκίνητο σε έναν άνθρωπο του 1000 μ Χ, άλλα και η τηλεόραση σε έναν κάτοικο του πλανήτη το 500 Πχ. Το μοτίβο σκέψης είναι πολύ ευκρινές. Όλα τα παραδείγματα αφορούν ανθρώπους που έζησαν σε πλαίσιο όπου ο πολιτισμός είχε ήδη κάνει την εμφάνιση του, άρα κάποια στοιχειώδης γνώση βασικών και θεμελιωδών νόμων του φυσικού κόσμου είχε ήδη κατακτηθεί. Μάλλον είναι πολύ δύσκολο το να προσεγγίσει κανείς το τι αντίκτυπο θα είχαν όλες αυτές οι επινοήσεις σε έναν πολύ μακρινό πρόγονο μας, στα βάθη του Χρόνου, όταν η έννοια του πολιτισμού όπως τον οριοθετούμε και τον γνωρίζουμε ήταν ακόμα μια μακρινή κατάκτηση. Με την ίδια λογική, πολλές από τις μελλοντικές ( ελπίζουμε ) επινοήσεις, φαντάζουν στα δικά μας μάτια ως Μαγεία. Ή μήπως δεν θα σας περνούσε από το μυαλό, αν κάποιος υλοποιούταν στο δωμάτιο σας την ώρα που διαβάζετε αυτές τις γραμμές ; Θα είχε κατακτήσει τον τρόπο να μεταφέρεται σχεδόν στιγμιαία από μέρος σε μέρος, χρησιμοποιώντας την μακρινή για την ώρα τεχνολογία του διακτινισμού, γνωστή από την τηλεοπτική σειρά Star Trek. Μπορεί να καταλαβαίνουμε την φυσική αρχή πίσω από την επινόηση αυτή, άλλα παραμένει μια απίθανη για την ώρα υπόθεση για τα κυβικά του πολιτισμού μας. Από πλευράς υλοποίησης λοιπόν, αυτή η τεχνολογική δυνατότητα, μαζί με άλλες ανάλογες παραμένει στα όρια του «μή πιθανού», όρια στα οποία κατά το παρελθόν βρέθηκαν και πάρα πολλές άλλες καθημερινές σήμερα κατακτήσεις. Ο Άρθουρ Κλαρκ σχηματοποίησε αυτή την διαδικασία σε τρία στάδια. Κάθε νέα τεχνολογική ιδέα σταδιακά περνάει από την φάση του « μη εφικτού» αρχικά. Αυτή φαίνεται πως είναι η μοίρα των επινοήσεων που είναι εκτός πνεύματος της εποχής τους, και φαντάζουν σαν όμορφες μεν, ανήκουσες στο βασίλειο του Φανταστικού δε ιδέες. Η σύλληψη τους και η υλοποίηση τους, δεν συνάδει καθόλου με καθορισμένο για την εποχή πλέγμα γνώσεων και νόμων, οι δε πόροι που απαιτούνται παραμένουν εξωτικοί μαζί με την τεχνογνωσία που χρειάζεται για να υλοποιηθούν. Αργότερα μετακινούνται σε μια περισσότερο γκρίζα ζώνη. Όταν το υπάρχον πλέγμα γνώσεων και κανόνων αρχίζει να παρουσιάζει κενά, και περισσότερο προχωρημένες ιδέες επιστρατεύονται για να εξηγήσουν τα φυσικά φαινόμενα. Τότε τις βρίσκουμε στο βασίλειο του «πιθανού, άλλα όχι ακόμα πρακτικού ή πρακτέου», όπως είναι ο διακτινισμός για την δική μας εποχή. Τέλος, όταν πραγματοποιείται το λεγόμενο paradigm shift, και η αντικατάσταση του πλαισίου κανόνων της Επιστήμης με ένα νέο, περισσότερο λειτουργικό για την εποχή του, τότε φαίνεται να ξεκινά και η υλοποίηση των μέχρι πρότινος ασύλληπτων στόχων, μέχρι αυτοί να καταστούν μέρος της καθημερινότητας. Όλο αυτό το νέο πλέγμα, με αρχή τις επιστημονικές ανακαλύψεις και θέσεις, και εκτελεστικό όργανο την Τεχνολογία, μορφοποιεί και πολλές επανακαθορίζει την πραγματικότητα..

Μια άλλη εποχή

Κάπως έτσι η ανακάλυψη και εφαρμογή των φυσικών νόμων, οδηγούν στην διαμόρφωση της πραγματικότητας μέσω της Τεχνολογίας. Τουλάχιστον αυτό μπορούμε να λέμε με ασφάλεια στην εποχή μας, έχοντας βιώσει πολλές και ορισμένες φορές συνταρακτικές ανακαλύψεις και επινοήσεις. Η ανάπτυξη και η εξέλιξη της επιστημονικής μεθόδου όπως την γνωρίζουμε σήμερα έκανε εφικτά πολλά μικρά και μεγάλα θαύματα και υπόσχεται ακόμα περισσότερα για το Μέλλον. Θα μπορούσε να πει κανείς λοιπόν ότι  η Επιστήμη και η Τεχνολογία είναι η Μαγεία της εποχής μας. Εξάλλου ένα από τα χαρακτηριστικά της Μαγείας, είναι η μορφοποίηση της πραγματικότητας, και κατά μια ιστορική ειρωνεία, ένας εκ των θεμελιωτών της σύγχρονης Επιστήμης, ο Σερ Ισαάκ Νεύτων, από πολλούς χαρακτηρίζεται ως ο τελευταίος μάγος. Άλλα τότε ήταν μια άλλη εποχή, με διαφορετικά δεδομένα, και άλλη περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Μπορεί σήμερα να κοιτούμε προς το Παρελθόν αισθανόμενοι μια υπεροχή, και λέγοντας αβίαστα πόσο βαθιά νυχτωμένοι ήταν οι πρόγονοι μας ( το ίδιο και εμείς για τους μακρινούς απογόνους μας ), πιστεύοντας σε προκαταλήψεις, άλλα το να εξετάζεις το Παρελθόν με τα μάτια του Παρόντος, είναι ένα από τα πλέον άστοχα πράγματα που μπορεί κανείς να κάνει. Πέρα από την εικόνα που έχουμε για την εποχή, η Μαγεία και η Αλχημεία δεν ήταν μόνο τρόποι εύκολου πλουτισμού και επίτευξης εφήμερων προσωπικών στόχων. Ήταν και μια προσπάθεια κατανόησης του κόσμου, και των λειτουργιών που τον διέπουν, καθώς και μια προσπάθεια τιθάσευσης αυτών. Ήταν η εποχή που πολλοί αργότερα επιστήμονες καταπιάστηκαν με θέματα που σήμερα κανένας ομόλογος τους δεν θα καταπιανόταν. Πολλές από αυτές τις δραστηριότητες οδήγησαν σε πολύτιμες σημειώσεις, που αργότερα αποτέλεσαν την μαγιά της διατύπωσης θεωριών που συνέβαλαν στην επιστημονική επανάσταση. Ήταν αυτή ακριβώς η εποχή όπου η Επιστήμη και η Μαγεία τράβηξαν τους δικούς τους φαινομενικά ξεχωριστούς και διακριτούς δρόμους. Άλλα τελικά, παρά τον σημερινό διαχωρισμό τους, πόσο πραγματικά διαφορετικές είναι ; Αντί αναλύσεων και απαντήσεων, ένα απόσπασμα από το εξαιρετικό διήγημα του Φρίτζ Λάιμπερ, « Με σύζυγο Μάγισσα» ( κυκλοφορεί απο τιs εκδόσειs Locus 7, μετάφραση Γιώργοs Μπαλάνοs ).

«Η Μαγεία είναι πρακτική επιστήμη… Υπάρχει όλη η διαφορά στον κόσμο ανάμεσα σε μια φόρμουλα της Φυσικής και σε μια φόρμουλα της Μαγείας… Η πρώτη περιγράφει με σαφή μαθηματικά σύμβολα , μια αιτιοκρατική σχέση μείζονος γενικότητας. Άλλα μια φόρμουλα στην Μαγεία είναι ένας τρόπος να πετύχεις κάτι. Πάντοτε λαμβάνει υπόψη το κίνητρο ή την επιθυμία του προσώπου που κάνει χρήση της φόρμουλας… Αντιθέτως το πείραμα στην Φυσική είναι ουσιαστικά ανεξάρτητο του πειραματιστή. Κοντολογίς, υπάρχει λίγη ή καθόλου καθαρή Μαγεία, σε σύγκριση με την καθαρή Επιστήμη. Η διάκριση μεταξύ Φυσικής και Μαγείας είναι ένα μόνο τυχαίο γεγονός της ιστορίας. Η Φυσική ξεκίνησε ως ένα είδος Μαγείας επίσης,- απόδειξη η Αλχημεία και τα μυστικιστικά μαθηματικά του Πυθαγόρα. Και η σύγχρονη Φυσική είναι σε τελική ανάλυση τόσο πρακτική όσο και η Μαγεία, μόνο που αυτή διαθέτει ένα εποικοδόμημα θεωρίας που απουσιάζει από την Μαγεία… Άλλα ακριβώς όπως η έρευνα στην Επιστήμη οδήγησε τελικά, φαινομενικά κατά τύχη, σε αποτελέσματα τεράστιας πρακτικής σημασίας, έτσι και η έρευνα στην καθαρή Μαγεία θα ήταν αναμενόμενο να οδηγήσει σε παρόμοια αποτελέσματα..»

Τα συμπεράσματα στην κρίση σας…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s