Η “ΧΙΟΝΟΜΠΑΛΑ” ΓΗ

oosnowballearth6

 

Όσοι παρακολουθούν από κοντά τις εξελίξεις των τελευταίων ετών στην εξερεύνηση των σωμάτων του Ηλιακού Συστήματος, έχουν πλέον εξοικειωθεί αρκετά με την αφθονία του νερού σε μορφή πάγου κατά κύριο λόγο, σε πολλά, και πολλές φορές «ανύποπτα» σημεία. Με τις ενδείξεις για την ύπαρξη υπεδάφιων ωκεανών σε πολλά από αυτά, και την σχεδόν βεβαιότητα σε κάποια άλλα, εύλογα οι επιστήμονες αναρωτιούνται αν κάποια από αυτά τα σώματα, είναι δυνητικά φιλόξενα ή ήδη παρουσιάζουν βιολογική δραστηριότητα. Για την ώρα αδιάσειστες αποδείξεις δεν έχουμε βρει. Υπάρχει όμως ήδη αρκετός «καπνός», που σχετικά σύντομα θα μάθουμε αν προέρχεται και από ανάλογη εστία «φωτιάς». Οι επερχόμενες αποστολές έχουν ακριβώς αστροβιολογικό χαρακτήρα, είναι δηλαδή εστιασμένες και κατάλληλα εξοπλισμένες για την αναζήτηση της Ζωής όπως την γνωρίζουμε πέρα από τα όρια του πλανήτη μας.

Κάτω από τον πάγο

Όταν μιλάμε για ενδείξεις βιολογικής δραστηριότητας, μάλλον θα πρέπει να ξεχάσουμε εικόνες που παραπέμπουν στον πλανήτη μας. Το ενδιαφέρον εστιάζεται ίσως και εκατοντάδες χιλιόμετρα κάτω από τις παγωμένες επιφάνειες της Ευρώπης και του Εγκέλαδου ( δορυφόροι του Δία και του Κρόνου αντίστοιχα ), άλλα ίσως και του Τιτάνα, επίσης δορυφόρου του Κρόνου. Εκεί, παρά τις αντίξοες συνθήκες, και την επιφανειακή θερμοκρασία που μπορεί να αγγίζει και τους 200 βαθμούς υπό το μηδέν, η παλιρροιακή τριβή με τους γιγάντιους αεριώδεις πλανήτες, δημιουργεί θερμότητα, που όχι μόνο τήκει τον πάγο, άλλα και επιτρέπει και την ύπαρξη ωκεανού νερού και μάλιστα αλμυρού. Στους όπως υπολογίζεται βάθους ίσως και εκατοντάδων χιλιομέτρων σκοτεινούς ωκεανούς, ίσως οι συνθήκες να είναι πρόσφορες τόσο για την διατήρηση, όσο και για την ακμή της μικροβιακής ζωής. Περισσότερο ξεκάθαρη εικόνα θα έχουμε την επερχόμενη δεκαετία, άλλα φαίνεται ότι η ζωή έχει μια τάση να θριαμβεύει σε αδιανόητα περιβάλλοντα, ίσως σε πείσμα των όσων μέχρι τώρα πιστεύαμε, προκαλώντας μας συνεχώς να επεκτείνουμε τα θεωρητικά μας μοντέλα. Εξάλλου η ιστορία του ίδιου μας του πλανήτη, έχει καταδείξει τον θρίαμβο της ζωής, σε συνθήκες σχεδόν το ίδιο αδιανόητες με τους ανωτέρω δορυφόρους.

Η Γη στην κατάψυξη

Ζώντας σε ένα κατά κύριο λόγο εύκρατο τοπικά κλίμα, άλλα και χωρίς πολύ ραγδαίες και απότομες καιρικές αλλαγές σε πλανητικό επίπεδο, μας είναι σχεδόν να φανταστούμε το ότι στα 4,6 δισεκατομμύρια χρόνια ζωής του πλανήτη μας, τα πράγματα δεν ήταν πάντοτε έτσι. Η Γη έχει γνωρίσει μακρές περιόδους διάρκειας εκατοντάδων εκατομμυρίων ετών, όπου το κλίμα όχι μόνο ήταν άκρως αφιλόξενο, άλλα και θανατηφόρο για την ζωή όπως εμείς σήμερα την γνωρίζουμε. Εποχές με δριμύ ψύχος, όπως η πρόσφατη τελευταία ακμή της Εποχής των Παγετώνων που έληξε πριν από περίπου 11.700 χρόνια, κάνουν τα συνήθη χειμερινά κύματα «χιονιά» να μοιάζουν περισσότερο με… καλοκαιρινό αεράκι. Και αυτό με τους παγετώνες να μην έχουν κατέβει περισσότερο νότια από γεωγραφικό πλάτος της Αγγλίας. Υπήρξαν όμως και πολύ σοβαρότερα παγετώδη επεισόδια, που μάλιστα κράτησαν ακόμα και εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, και βύθισαν την Γη σε μια σχεδόν καθολική παγοκάλυψη, καλύπτοντας ακόμα και τον Ισημερινό. Μελετώντας το πολύτιμο αρχείο που προσφέρουν τα πετρώματα του πλανήτη μας, όπου χωρίς υπερβολή είναι καταγεγραμμένη όλη η γεωλογική και όχι μόνο ιστορία της Γης, οι επιστήμονες μπορούν με σχετική ασφάλεια να μιλήσουν για 5 μεγάλα και εκτεταμένα παγετώδη επεισόδια. Με εξαίρεση το τελευταίο και πλέον πρόσφατο, όλα αυτά τα επεισόδια κράτησαν την Γη στην κατάψυξη για εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια. Εδώ αξίζει να αναφερθεί κάτι όχι και τόσο πολύ γνωστό. Τεχνικά διανύουμε ακόμα την τελευταία παγετώδη περίοδο, που για τα τελευταία 11.700 βρίσκεται σε ύφεση. Αυτή η «μεσοπαγετώδης περίοδος» αποτελεί τμήμα της Πλειστόκαινου παγετώδους περιόδου που ξεκίνησε πριν από 2,6 εκατομμύρια χρόνια. Μπορεί να φαντάζει δύσκολο, μιας και έχουμε συνδέσει την παγετώδη περίοδο με σχεδόν καθολική παγοκάλυψη, άλλα όσο υφίστανται πολικά παγοκαλύματα, και αιώνια χιόνια, η εποχή εμπίπτει σε αυτόν τον χαρακτηρισμό. Το αξιοσημείωτο με την τελευταία ύφεση των πάγων έχει να κάνει και με την αυγή του Ανθρώπινου Πολιτισμού.

Πάγος μέχρι τον Ισημερινό

Φαντάζει απίστευτο, κρίνοντας από την σημερινή εικόνα που έχουμε για την ζώνη του Ισημερινού, με το σταθερά θερμό κλίμα, άλλα φαίνεται ότι στην διάρκεια δυο τέτοιων επεισοδίων, η παγοκάλυψη δεν άφησε ανεπηρέαστο ούτε αυτόν. Για να εντοπίσουμε αυτά τα γεγονότα, θα πρέπει να ανατρέξουμε πολύ πίσω στο Παρελθόν. Η Χιουρόνεια ψύξη, ακολούθησε το συμβάν που έμεινε στην Ιστορία ως « Η μεγάλη οξυγόνωση». Η επανάσταση που έφεραν τα Κυανοβακτήρια, αλλάζοντας την σύσταση της ατμόσφαιρας, και εμπλουτίζοντας την με Οξυγόνο πριν από 2,5 δισεκατομμύρια χρόνια, είχε και ριζικές επιπτώσεις στο κλίμα. Για 300 εκατομμύρια χρόνια ο πλανήτης είχε σχεδόν καθολική παγοκάλυψη, με την μέση θερμοκρασία να «βουτά» μέχρι και τους -50 βαθμούς Κελσίου. Η εξέλιξη αυτή σήμανε και την αρχή της επικράτησης των αερόβιων βιολογικών οργανισμών, εξέλιξη που σταδιακά οδήγησε στην εμφάνιση της ζωής όπως σήμερα την γνωρίζουμε. Σχεδόν το ίδιο δριμεία φαίνεται να ήταν και η επόμενη χρονικά Κρυογεννής γεωλογική περίοδος.  Για 180 εκατομμύρια χρόνια ο πλανήτης γνώρισε ορισμένες από τις χαμηλότερες θερμοκρασίες της ιστορίας του. Η Κρυογεννής περίοδος που τελείωσε πριν από 635 εκατομμύρια χρόνια, φαίνεται να σχετίζεται με την μετέπειτα άνευ προηγουμένου έκρηξη της βιοποικιλότητας κατά την Κάμβρια περίοδο, λίγες δεκάδες εκατομμύρια χρόνια αργότερα. Οι επόμενες δύο, αν και όχι τόσο δριμείες, κράτησαν και αυτές με την σειρά τους για αρκετά εκατομμύρια χρόνια τον πλανήτη στα δεσμά του πάγου. Πρόκειται για την Άνδεια-Σαχάρεια ( 460-430 εκατομμύρια χρόνια πριν ), και την εποχή που είναι γνωστή ως «Εποχή πάγου Karoo», διάρκειας 100 εκατομμυρίων ετών ( 360-260 εκατομμύρια χρόνια πριν ).

Ο θρίαμβος της Ζωής

Κοινός παρονομαστής σε όλες αυτές τις παγωμένες εισβολές, φαίνεται ότι είναι όχι μόνο η ανθεκτικότητα της ζωής, άλλα και η ανάδυση της ακόμα ισχυρότερης σε ορισμένες περιπτώσεις. Ότι σήμερα γνωρίζουμε ως έμβιο, μάλλον θα ήταν αρκετά διαφορετικό αν δεν είχαν μεσολαβήσει αυτά τα ψυχρά επεισόδια. Με τα δεδομένα αυτά, και με την σκέψη του ότι η εμφάνιση της ζωής μάλλον ακολουθεί συγκεκριμένα μοτίβα, άλλα και το ότι η ανθεκτικότητα της συνεχίζει να μας εκπλήσσει, δεν μπορούμε να αποκλείσουμε την πιθανότητα του να έχει βρει φιλόξενο έδαφος στους ωκεανούς των παγωμένων δορυφόρων. Περισσότερο χειροπιαστά στοιχεία και ενδεχομένως αποδείξεις, λογικά θα έρθουν την επόμενη δεκαετία, με τις πολύ ενδιαφέρουσες αποστολές που ετοιμάζονται.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s