ΠΡΟΣΕΓΓΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΜΥΣΤΙΚΙΣΜΟ

shaman

Από την στιγμή της σύλληψης μας ως έμβρυα, μέχρι και την στιγμή του τερματισμού της βιολογικής μας ύπαρξης, περνούμε ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της ζωής μας, προσπαθώντας να ερμηνεύσουμε τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Τα αισθητήρια όργανα συλλαμβάνουν, και ο εγκέφαλος ερμηνεύει, σε μια αδιάκοπη διαδικασία που μεταξύ άλλων υφαίνει και το πολύπλοκο δημιούργημα που ονομάζουμε πραγματικότητα. Δισεκατομμύρια χρόνια εξέλιξης, άλλα και χιλιάδες χρόνια πολισμού, έχουν καθορίσει σε ένα πολύ βαθύ επίπεδο ορισμένες θεμελιώδεις αντιδράσεις στα εξωτερικά ερεθίσματα, πολλές αυτές κοινές σε όλα τα έμβια πλάσματα. Άλλες αντιδράσεις, άλλα και ερμηνείες του κόσμου, είναι περισσότερο προϊόν των ανθρώπινων κοινωνιών. Η συμβίωση, δημιούργησε μια ανάγκη για κοινή συνεννόηση, με την εξέλιξη της γλώσσας να αποτελεί ένα πολύ γλαφυρό παράδειγμα. Μπορεί οι γλώσσες, δηλαδή οι κώδικες να διαφέρουν, άλλα η ουσία πέρα από αυτούς παραμένει η ίδια. Η αίσθηση του φόβου, μια από τις πιο δυνατές και αρχέγονες, είναι κοινή σε όποια γλώσσα και αν εκφραστεί. Το ίδιο ισχύει και για όλα τα φαινόμενα του φυσικού μας κόσμου. Ο Ήλιος δύει στην Δύση, η πτώση από μεγάλο ύψος ισοδυναμεί με τραυματισμό, το να ακουμπήσεις το χέρι σου στην φωτιά οδηγεί σε έγκαυμα. Ο κατάλογος είναι ατέρμονος, άλλα όλα αυτά καθορίζουν την κοινά αποδεκτή πραγματικότητα, που ακριβώς είναι κοινή σε κάθε κουλτούρα, αψηφώντας τις όποιες επιμέρους πολιτισμικές διαφορές. Υπάρχουν και κάποιες εμπειρίες που κατά τα λεγόμενα των ατόμων που τις βίωσαν ή αυτοπτών μαρτύρων μπορεί να παρεκκλίνουν ελάχιστα από την ελλειμματική απόδοση της πραγματικότητας που καθορίζουν οι πεπερασμένες αισθήσεις μας. Αν αφήσουμε στην άκρη περιπτώσεις δόλου, μένει ένα ποσοστό που μπορεί να καταταχθεί στις λεγόμενες μυστικιστικές εμπειρίες.

Μυστικισμός : Μια λέξη, μια έννοια, αμέτρητες ερμηνείες άλλα και αντιδράσεις.

Είναι η φύση του, άλλα και το γνωστικό πεδίο που φαίνεται να καλύπτει, που τον καθιστούν αφενός μεν πολυπόθητη ταμπέλα για αρκετούς, αφετέρου δε, έναν προσφιλή σάκο του μποξ για κάποιους άλλους, μάλλον ορμώμενοι από την δράση των πρώτων. Το σύνολο των θρησκειών, άλλα και η συντριπτική πλειοψηφία των ομάδων ή των κινημάτων που επιτελούν παρόμοια λειτουργία, τον εντάσσουν ως ένα αναπόσπαστο και πολύ σημαντικό κομμάτι της φιλοσοφίας και της πρακτικής τους. Ο αντίθετος πόλος, αυτός που για χάρη οικονομίας μπορεί να συνοψιστεί υπό τον όρο των σκεπτικιστών, απορρίπτει κατά το μεγαλύτερο μέρος του, ή και καθ’ ολοκληρία το οτιδήποτε έχει να κάνει με την έννοια αυτή, μαζί με το εκάστοτε πλαίσιο το οποίο και τον χρησιμοποιεί.

Πρόκειται για κάτι κίβδηλο, μια απλή φαντασίωση, ή μήπως υφίσταται κάτι περισσότερο ;

Λόγω ακριβώς της φύσης του αντικειμένου, είναι δύσκολη και η οριοθέτηση του σε έναν γεωμετρικά σχεδιασμένο ορισμό. Γεγονός φυσιολογικό, μιας και συνήθως αυτά που πραγματεύεται, είναι μη μετρήσιμα, αυτό που θα αποκαλούσαμε ως άυλα. Αν παρόλα αυτά επιμένουμε να δώσουμε ένα χρηστικό ορισμό, τότε αυτός θα μπορούσε να συνοψιστεί στο εξής :

Ένα μέσον για να βιώνουμε την κοινά αποδεκτή πραγματικότητα, με έναν περισσότερο έντονο, δυναμικό,  εστιασμένο, άλλα και ευρύ τρόπο, που σταδιακά αλλάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε αυτή την πραγματικότητα. Σε πολλές περιπτώσεις αυτό καταλήγει σε μια περισσότερο ευρεία θέαση αυτής της πραγματικότητας, ενώ σε άλλες αυτή αλλάζει τόσο δραστικά, που όντως αντιλαμβανόμαστε και ζούμε μια «άλλη» πραγματικότητα.

Πτητικός ο ορισμός, ρευστός, όπως και το ίδιο το θέμα. Για τον λόγο άλλωστε μπορεί κανείς να βρει πολλές και ετερόκλητες προσεγγίσεις. Υπάρχουν όμως κάποια δεδομένα που φαίνεται να είναι κοινά σε όλες. Όλες οι προσεγγίσεις έχουν να κάνουν με αλλαγή. Αλλαγή στον τρόπο θέασης και αντίληψης της πραγματικότητας, ακόμα και αλλαγή της ίδιας της πραγματικότητας, κάτι που επιτυγχάνει η Μαγεία. Άλλα αυτό είναι ένα άλλο πολύ μεγάλο ζήτημα, που θέλει τον δικό του χώρο για να αναπτυχθεί. Ο Μυστικισμός επίσης, φαίνεται να περιλαμβάνει τα ίδια φαινόμενα, σε κάθε κουλτούρα, θρησκευτικό σύστημα ή προσέγγιση που μπορεί να επιχειρηθεί. Είναι ακριβώς η εκάστοτε ερμηνεία τους που αλλάζει. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, μπορούμε να διακρίνουμε διαφορές στα επιμέρους  μέσα και τις πρακτικές που η κάθε μυστικιστική προσέγγιση επικαλείται. Όλες τους φαίνεται να έχουν τον ίδιο τελικό σκοπό. Την αλλαγή της αντίληψης, και την κατά το μέτρο του δυνατού, ανάπλαση της πραγματικότητας, πάντα στα μάτια του μυημένου. Τα μέσα είναι τόσα, όσα και οι διαφορετικές προσεγγίσεις, συλλογικές ή ακόμα και ατομικές.

Ο δρόμος, ο ουσιαστικός δρόμος που πρέπει να βαδίσει κανείς για να επιτύχει αυτή την διευρυμένη, πλουσιότερη ή και ενισχυμένη πραγματικότητα, φαίνεται να απεχθάνεται τις εύκολες πρακτικές, τις γρήγορες λύσεις σε κάθε σχεδόν προσέγγιση. Η μυστικιστική αλλαγή έχει σαν στόχο το μυαλό, την κατά μια έννοια ενδυνάμωση του για να ξεκινήσει να λειτουργεί σε ένα διαφορετικό επίπεδο, χαρίζοντας του μια διευρυμένη αντίληψη, ανοικτή σε περισσότερες πιθανότητες. Φαίνεται ότι μέσω της εντατικής μυστικιστικής πρακτικής, μπορεί κάποιος να διακρίνει μη προφανή μέχρι πρότινος πράγματα, κρυμμένα σε κοινή θέα, διαβάζοντας πολλές φορές «ανάμεσα στις γραμμές». Αυτή ακριβώς η διευρυμένη ή διαφορετική λειτουργία του μυαλού, πολλές φορές φαίνεται να  δίνει σε μύστες μια εντελώς νέα παλέτα ικανοτήτων .

Για τον σκοπό αυτό, ο επίδοξος μύστης φαίνεται ότι θα πρέπει να ξεκινήσει ένα εσωτερικό ταξίδι. Μια εξερεύνηση και χαρτογράφηση του εσωτερικού σύμπαντος, αποκαλύπτοντας κάθε φορά και ένα ακόμα μέχρι πρότινος κρυμμένο επίπεδο. Αυτή η εσωτερική γεωγραφία, ξεδιπλώνεται σταδιακά και πολλές φορές όχι ανώδυνα. Ένα βασικό προαπαιτούμενο  είναι η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη απομόνωση από τα εξωτερικά ερεθίσματα. Κατά μια έννοια ο επίδοξος μύστης φαίνεται να «κλείνει», τις αισθήσεις του σε οτιδήποτε δεν βοηθά την επίτευξη του σκοπού του. Η ίδια η ρίζα της λέξης, από το αρχαιοελληνικό «μυώ», σημαίνει το κλείσιμο των χελιών ή των ματιών. Επιπρόσθετα συνήθως αποφεύγει να δώσει λεπτομέρειες ή δεν μιλά καν ούτε για τις πρακτικές που χρησιμοποιεί, ούτε κυρίως για τα ευρήματα του. Τις περισσότερες φορές είναι ένας πολύ μοναχικός δρόμος, που μπορεί να οδηγεί σε μια απόλυτα εξατομικευμένη αντίληψη. Άλλα και η ίδια η κοινά αποδεκτή πραγματικότητα δεν αποτελεί παρά το άθροισμα ή καλύτερα το απαύγασμα των εξατομικευμένων αντιλήψεων.

Ο Μυστικισμός δεν ταυτίζεται με τον Αποκρυφισμό, ούτε με τον Εσωτερισμό. Αμφότεροι διαθέτουν περιοχές που τέμνονται ή μοιράζονται με τον Μυστικισμό, αλλά διαφέρουν αρκετά τόσο στις επιδιώξεις, όσο και στα εργαλεία που μετέρχονται. Αποτελούν περισσότερο συντεταγμένες προσεγγίσεις με διακριτό σκοπό και με πολλές φορές περίπλοκους και αυστηρούς κανόνες που διέπουν την λειτουργία τους. Φυσικά ένα τόσο μεγάλο και ευρύ ζήτημα, απαιτεί πολύ περισσότερο χώρο και πολύ μεγαλύτερη εμβάθυνση για να καλυφθεί επαρκώς, κάτι που θα γίνει σε μελλοντικά άρθρα.

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s