ΑΚΟΥΓΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΚΟΣΜΙΚΟΥΣ ΑΝΕΜΟΥΣ

NASA-Voyager 1

Tου Λεωνίδα Παπαδόπουλου.

 

Ακούγοντας Τους Κοσμικούς Ανέμους

Και μιλώντας με

τον μουσικό που τους ηχογράφησε

“Οι ουράνιες κινήσεις…

δεν είναι παρά ένα συνεχόμενο τραγούδι για πολλές φωνές,

αντιληπτές όχι από το αφτί αλλά από τη διανόηση,

μια συμβολική μουσική που θέτει ορόσημα

πάνω στην αμέτρητη ροή του χρόνου”

  • Γιοχάνες Κέπλερ (1571-1630)

Από τους Πυθαγόρειους φιλοσόφους στην αρχαία Ελλάδα, μέχρι τον Νικόλαο Κοπέρνικο και τον Γιοχάνες Κέπλερ στην Ευρώπη του 16ου αιώνα, επιστήμονες και φιλόσοφοι προσπάθησαν να καταλάβουν την ουράνια αρμονία και τις μαθηματικές αναλογίες της Musica universalis, της Μουσικής των Σφαιρών, μια έννοια η οποία θεωρείτο εγγενής ιδιότητα του Σύμπαντος.

Σήμερα, η έννοια της Μουσικής των Σφαιρών έχει εκλείψει προ πολλού από τις συζητήσεις μας σχετικά με το διάστημα, αλλά ένας φυσικός προσπαθεί να την επαναφέρει – δημιουργώντας μουσική από τις ουράνιες κινήσεις. Για βοήθεια, χρησιμοποιεί δυο ατρόμητα διαστημόπλοια, τα οποία βρίσκονται σε πορεία εξόδου από το Ηλιακό μας Σύστημα, τα Βόγιατζερ 1 και 2.

Τα δύο δίδυμα διαστημόπλοια ήταν μέρος του προγράμματος Βόγιατζερ της NASA τη δεκαετία του 1970, έχοντας ως στόχο την εξερεύνηση για πρώτη φορά, των πλανητών του εξωτερικού Ηλιακού Συστήματος. Εκμεταλλευόμενα μιας σπάνιας πλανητικής ευθυγράμμισης η οποία συμβαίνει κάθε 176 χρόνια, τα Βόγιατζερ ξεκίνησαν για μια επική ‘πλανητική περιήγηση’, η οποία μας παρείχε τις πρώτες μας ματιές υψηλής ανάλυσης, του Δία, του Κρόνου, του Ουρανού και του Ποσειδώνα, καθως επίσης και των δεκάδων φεγγαριών τους.

Σχεδόν 37 χρόνια αφότου εκτοξεύθηκαν από τη Γη, τα Βόγιατζερ βρίσκονται στον δρόμο προς τα άστρα, με το Βόγιατζερ 1 να έχει ήδη περάσει το σύνορο προς τον διαστρικό χώρο. Στην πορεία, τα μαγνητόμετρά τους συνέλεξαν διεξοδικά, δεδομένα σχετικά με την κοσμική ακτινοβολία που διαπερνά το διάστημα. Αυτές τις μετρήσεις, τις πήρε αργότερα ο επιτυχημένος επαγγελματίας μουσικός και φυσικός Ντομένικο Βιτσινάνζα και τις μετέτρεψε σε μικρές ορχηστρικές συμφωνίες – μια πραγματική Μουσική των Σφαιρών.

Ο Βιτσινάνζα είναι ένας Ιταλός μουσικοσυνθέτης με διδακτορικό στην φυσική από το πανεπιστήμιο του Σαλέρνο στην Ιταλία. Επιπρόσθετα με την δουλειά του ως καθηγητής μουσικής και τεχνικός συντονιστής στην Αλγοριθμική μουσική σύνθεση για το πρότζεκτ ASTRA, και μηχανικός δικτύων για την ανάπτυξη ενός πανευρωπαϊκού ερευνητικού δικτύου στον ερευνητικό οργανισμό DANTE, το εντυπωσιακό βιογραφικό του περιλαμβάνει επίσης θητεία ως βοηθός επιστήμων στον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων, στο CERN στη Γενεύη.

Ενθουσιασμένος από την υπέροχη μίξη επιστήμης και μουσικής στο έργο του Βιτσινάνζα, είχα την ευχαρίστηση να συνομιλήσω μαζί του και να του κάνω μερικές ερωτήσεις σχετικά με την τελευταία του μουσική δουλειά.

  • Δρ. Βιτσινάνζα, πρώτα απ’όλα θα ήθελα να σας ευχαριστήσω που πήρατε χρόνο από το πρόγραμμά σας, για να απαντήσετε σε μερικές ερωτήσεις για τους αναγνώστες του Looking Up. Θα θέλατε να μοιραστείτε μαζί μας μερικές επιπρόσθετες πληροφορίες σχετικά με το ακαδημαϊκό σας υπόβαθρο, και το τί σας ενέπνευσε να ακολουθήσετε μια πορεία στην επιστήμη και την μουσική;

Εγώ σας ευχαριστώ. Δουλεύω υποστηρίζοντας πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα στην Ευρώπη, φέρνοντας κοντά την επιστήμη με τη μουσική, οργανώνοντας καλλιτεχνικά δρώμενα μέσα από διάφορα δίκτυα – όπως τα διαμερισμένα χορευτικά δρώμενα για παράδειγμα.

Είμαι επίσης μουσικοσυνθέτης και έχω διδακτορικό στην σωματιδιακή φυσική. Αγαπούσα ανέκαθεν της επιστήμη και την μουσική και βρήκα εξίσου συναρπαστικό το να προεγγίζω την μουσική με επιστημονικό μυαλό και την επιστήμη από την οπτική ενός μουσικού. Η σχέση αυτή βασίζεται σε μια κοινή αναζήτηση της Αρμονίας. Η λέξη ‘αρμονία’ είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται από την επιστήμη και την μουσική, έχοντας λίγο-πολύ το ίδιο νόημα.

Το καλλιτεχνικό και ακαδημαΙκό μου έργο, έχουν επηρρεαστεί από τις πιθανότητες που προσφέρει ο συνδυασμός της επιστήμης, της μουσικής και της τέχνης.

  • Σε πρώτη ματιά, όταν κάποιος σκέφτεται σχετικά με την έμπνευση για μια μουσική σύνθεση, τα δεδομένα που συγκέντρωσαν τα μαγνητόμετρα των διαστημοπλοίων Βόγιατζερ δεν είναι τα πρώτα που θα του έρθουν κατά νου. Πώς σκεφτήκατε την ιδέα του να μετατρέψετε αυτά τα δεδομένα σε μουσική, και πώς ακριβώς επιτεύχθηκε αυτό;

Ναι, είναι αλήθεια οτι μια μουσική σύνθεση και ένα μαγνητόμετρο είναι τυπικά δύο πολύ διαφορετικά πράγματα. Όμως αγαπάω την μουσική και ανέκαθεν αγαπούσα την αστρονομία και την διαστημική έρευνα. Αγαπώ τις αποστολές των διαστημοπλοίων Βόγιατζερ. Είναι από τις πιο θαυμαστές και επιτυχημένες επιστημονικές προσπάθειες στην ιστορία. Ήταν μια υπέροχη ευκαιρία για να συνδυάσω τις δυο αυτές μεγάλες μου αγάπες.

Όσον αφορά την διαδικασία, η μουσικοποίηση επιτυγχάνεται με την επισύναψη μιας μουσικής νότας σε κάθε μία από τις μετρήσεις της κοσμικής ακτινοβολίας που έγιναν με το διαστημόπλοιο. Έτσι, όταν κάποιος ακούει την παραγόμενη μουσική, στην ουσία ακούει τα δεδομένα. Κενά διαστήματα μεταξύ των αρχικων μετρήσεων στα αρχικά δεδομένα, αντιστοιχούν σε κενά διαστήματα μεταξύ των μουσικών φθόγγων στην μελωδία. Η ίδια εκάστωτε αριθμητική τιμή στα αρχικά δεδομένα, αντιστοιχίθηκε με την ίδια μουσική νότα. Καθώς οι αριθμητικές αξίες αυξάνονταν ή μειώνονταν, η ένταση των μουσικών φθόγγων αυξομειώνονταν αντίστοιχα.

  • Τα Βόγιατζερ παίρνουν μετρήσεις της κοσμικής ακτινοβολίας στο διάστημα, για παραπάνω από 35 χρόνια. Πόσο εύκολο ήταν να πάρετε δείγματα από όλον αυτό τον όγκο δεδομένων;

 

‘Ηταν ένα συναρπαστικό ταξίδι. Ήταν συναρπαστικό το να συλλέξω δεδομένα παρμένα στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και να διαβάζω μετρήσεις οι οποίες έγιναν δισεκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά από ‘δω. Η όλη ιστορία των διαστημοπλοίων, τα περάσματά τους από τον Δία, Κρόνο, τους εξωτερικούς πλανήτες και τους δορυφόρους τους, η έξοδος από το Ηλιακό Σύστημα, όλα αυτά καταγράφηκαν σε αυτά τα δεδομένα.

  • Εϊχατε ηγηθεί επίσης ενός παρόμοιου μουσικού πρότζεκτ στο παρελθόν, όπου πήρατε δεδομένα που είχαν συλλεχθεί από τον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων, τα οποία οδήγησαν στην ανακάλυψη του μποζονίου Χιγκς το 2012 και τα μετατρέψατε και αυτά σε μουσική. Μπορείτε να μας πείτε περισσότερα γι’αυτό και αν συνδέεται με το Βόγιατζερ πρότζεκτ;

 

Ναι, στο παρελθόν είχα δουλέψει με διαφορετικές πηγές δεδομένων από διαφορετικές ειδικότητες, από την υδροβιολογία και τα ηφαίστεια, από τα διαστημόπλοια και το NASDAQ, μέχρι τα αποτελέματα αγώνων μπέιζμπολ και το DNA. Δούλεψα σε μια καλλιτεχνική επιτροπή για το Δημοτικό Συγκρότημα Χορού στην Ουάσιγκτον, όπου έγραψα ένα μουσικό κομμάτι, χρησιμοποιώντας δεδομένα από τέσσερις ηφαιστειακούς σεισμογράφους.

Το 2012, ήμουν προσκεκλημένος του Auditorium Parco della Musica στη Ρώμη για να γράψω μουσική για μια ολόκληρη συναυλία, χρησιμοποιώντας μουσικοποιημένα δεδομένα. Σ’εκείνη την περίπτωση, έγραψα μουσική ξεκινώντας από διαφορετικές πηγές, για παράδειγμα μετατρέποντας τις θέσεις των άστρων στους αστερισμούς, σε μουσική, ή για παράδειγμα μετατρέποντας ττη λίστα των ευρωπαϊκών κρατών.

Το μουσικό κομμάτι για το μποζόνιο του Χιγκς γράφτηκε κυρίως ως ένα εορταστικό κομμάτι. Η μουσικοποίησή του είναι μια εναλλακτική αναπαράσταση του επιστημονικού γραφήματος ATLAS [που οδήγησε στην ανακάλυψη του μποζονίου Χιγκς] και το οποίο παρουσιάστηκε στις 4 Ιουλίου του 2012. Το μουσικό κομμάτι, προσφέρει τις ίδιες ποιοτικές και ποσοτικές πληροφορίες που περιέχονται στο γράφημα, απλά είναι μεταφρασμένες σε μουσικές νότες.

Σε πιο γενικούς όρους, σκεφτόμενος σχετικά με την μουσικοποίηση δεδομένων και τις δυνατότητές της, μπορώ να πω με βεβαιότητα οτι ακούγοντας τέτοιες μουσικοποιημένες μελωδίες, θα μπορούσε να καταστεί χρήσιμο. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να επιτρέψει σε έναν τυφλό ερευνητή να καταλάβει πού βρίκεται η κορυφή ενός γραφήματος για παράδειγμα. Ή το σχήμα της κατανομής των δεδομένων, ή πόσο σχετική είναι μια συγκεκριμένη ανωμαλία στα δεδομένα. Ταυτόχρονα, θα μπορούσε να δώσει σε έναν μουσικό την δυνατότητα να εξερευνήσει τον συναρπαστικό κόσμο της φυσικής υψηλών ενεργειών, παίζοντας τα θαυμαστά δεδομένα αυτού του κόσμου με το μουσικό του όργανο.

Μελετώντας διαφορετικούς αλγόριθμους μουσικοποίησης, μπορούμε να βρούμε όλο και πιο αποτελεσματικούς τρόπους για να επιτρέψουμε στους ερευνητές να ανιχνεύσουν ενδιαφέροντα φαινόμενα, απλά ακούγοντάς τα.Από τη στιγμή που ο ήχος δεν είναι μονής κατεύθυνσης, δηλαδή κάποιος δεν χρειάζεται να κοιτάει μια οθόνη ή να κάθεται ακριβώς μπροστά από μια τηλεόραση, η μουσικοποίηση είναι κάτι που μπορεί να γίνει εν κινήσει, καθώς ψωνίζουμε ή ταξιδεύουμε.

Η μεγαλύτερη προκληση είναι να βρεθεί η σωστή χαρτογράφηση μεταξύ δεδομένων και ήχου, ο σωστός αλγόριθμος που αντιστοιχεί τα δεδομένα με τις μουσικές νότες.

  • Ποιά είναι τα σχέδιά σας για το μέλλον; Σκέφτεστε να πάρετε αυτήν την ιδέα της μουσικής μετατροπής δεδομένων και να την εφαρμόσετε και σε άλλους τομείς επίσης;

Σίγουρα, ναι. Συνεχίζω με το Βόγιατζερ, προσπαθώντας να εξερευνήσω με τη βοήθεια του ήχου και της μουσικής, πώς η μουσική από τα Βόγιατζερ 1 και 2 εξελίσσεται (τώρα που το Βόγιατζερ 1 άφησε πίσω του το Ηλιακό Σύστημα). Έχω μια σουίτα για πιάνο για τρεις, βασισμένη σε δεδομένα από τα Βόγιατζερ 1 και 2 και επίσης δουλεύω πάνω σε δεδομένα παρατήρησης του Ήλιου, και σχεδιάζω μια διαδραστική έκθεση, όπου το κοινό μπορεί να δημιουργήσει μικρά αριστουργήματα, χρησιμοποιώντας δεδομένα που έχουν συλλεχθεί από το 1749!

  • Δρ. Βιτσινάνζα, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για τον χρόνο και τις απαντήσεις σας πάνω στην πολύ ενδιαφέρουσα δουλειά που κάνατε με τα δεδομένα από τα διαστημοπλοια Βόγιατζερ.

 

Παρακαλώ πολύ, ήταν χαρά μου!

Η μουσική του Δρ. Βιτσινάνζα είναι διαθέσιμη στο site Soundcloud, εδώ.

 

Το άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε στο site Looking Up.

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s